{"id":1306,"date":"2022-12-05T22:37:30","date_gmt":"2022-12-05T21:37:30","guid":{"rendered":"http:\/\/pozalogika.pl\/?p=1306"},"modified":"2026-04-09T13:03:24","modified_gmt":"2026-04-09T13:03:24","slug":"1306","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/","title":{"rendered":"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru]"},"content":{"rendered":"\n
\"Zafon<\/figure>\n\n\n\n

Oko\u0142o 2500 stron, fenomen literacki (ale czy faktycznie jest si\u0119 czym zachwyca\u0107?). Kilka d\u0142u\u017cszych my\u015bli o tetralogii C.R. Zafona oraz wydanym po \u015bmierci pisarza zbiorze opowiada\u0144 o magicznej, ale i mrocznej Barcelonie<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Zafon<\/figure>\n\n\n\n

,,Cie\u0144 wiatru “<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

“Marina” Zafona jest dla mnie kluczem do zrozumienia fenomenu Zafona. Ksi\u0105\u017cka ta poprzedza powstanie tetralogii o Cmentarzu Zapomnianych Ksi\u0105\u017cek, “Marina” by\u0142a ostatni\u0105 “m\u0142odzie\u017c\u00f3wk\u0105” poprzedzon\u0105 trylogi\u0105 dla m\u0142odszego odbiorcy. Opowie\u015b\u0107 o tajemniczej Marinie i jej mi\u0142o\u015bci zabiera w \u015bwiat magicznej, cho\u0107 ponurej i mrocznej, Barcelony. Do tego \u015bwiata, kt\u00f3ry pokochali mi\u0142o\u015bnicy “Cienia wiatru” – ksi\u0105\u017cki fenomenu czytelniczego, o kt\u00f3rym powsta\u0142o mn\u00f3stwo recenzji w blogosferze (polska popularno\u015b\u0107 pierwszego tomu cyklu, mam wra\u017cenie zbieg\u0142a si\u0119 z boomem w naszym kraju na wzajemne blogowe polecanie w\u0142asnych lektur). Powsta\u0142o mn\u00f3stwo fanowskich recenzji. <\/p>\n\n\n\n

Zasady<\/h3>\n\n\n\n

Przy okazji ksi\u0105\u017cek b\u0119d\u0105cych w pewnym kanonie unikam recenzji a prezentuj\u0119 jedynie w\u0142asne opinie (zrobi\u0142em tak np. przy “Czarodziejskiej G\u00f3rze”<\/a>; recenzowa\u0107 Manna by\u0142oby pych\u0105, mo\u017cna za\u015b m\u00f3wi\u0107 o wpisanej w obecny kontekst kulturowy\/sytuacj\u0119 \u015bwiatow\u0105 recepcji jego dzie\u0142a). Czyni\u0119 tak dlatego, bo dana pozycja ju\u017c by\u0142a om\u00f3wiona setki razy, ja mog\u0119 podzieli\u0107 si\u0119 tylko w\u0142asnymi lu\u017anymi przemy\u015bleniami.<\/p>\n\n\n\n

Z pozoru<\/h3>\n\n\n\n

\u0141atwo “Cie\u0144” ubra\u0107 w p\u0142aszcz pewnego klucza znanego ze szko\u0142y, w klucz romantycznego przekl\u0119tego artysty i jego dzie\u0142a, przekl\u0119tej literatury, kt\u00f3ra poci\u0105ga ale przynosi odbiorcy obcuj\u0105cemu z dzie\u0142em problemy a arty\u015bcie zgub\u0119 (znamy to z romantyzmu polskiego czy nawet niemieckiego). Motyw ten pojawia si\u0119, ale przede wszystkim to opowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci do literatury i o mi\u0142o\u015bci do drugiego cz\u0142owieka, o rodz\u0105cych si\u0119 dopiero z wiekiem uczuciach (m\u0142ody g\u0142\u00f3wny bohater) i o \u017cyciowych wyrzutach, o pasji, o literaturze, o arty\u015bcie, o mi\u0142o\u015bci do ksi\u0105\u017cek – nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce ksi\u0105\u017cka o ksi\u0105\u017ckach i mi\u0142o\u015bci do nich sprawi\u0142a, \u017ce pozycj\u0119 t\u0119 pokocha\u0142y ksi\u0105\u017ckowe mole. Ponadto skrywa mroczne zagadki, elementy kryminalne, cechy powie\u015bci “romantycznej” (cudzys\u0142\u00f3w, bo nie atrybuty powie\u015bci z romantyzmu, ale bardziej w\u0105tku mi\u0142osnego) pewien niepok\u00f3j i mrok Barcelony, z elementami zafonowego “realizmu magicznego” – tajemniczy diabe\u0142 niczym bohater ksi\u0105\u017cki przekl\u0119tego pisarza, tajemnicze i sk\u0105pane tragicznymi losami budynki, antagonista-oficer, po\u015bcig i ucieczka pod os\u0142on\u0105, oczywi\u015bcie, ciemnego za dnia za spraw\u0105 klimatu tekstu miasta i r\u00f3wnie ciemnej po zmroku bohaterki – Barcelony. <\/p>\n\n\n\n

R\u00f3\u017cne recepcje<\/h3>\n\n\n\n

Jak chyba z ka\u017cdym utworem kultury popularnej jest (a takim jest proza Zafona, autor chyba nie planowa\u0142 stworzy\u0107 dzie\u0142a kultury wysokiej), pr\u00f3b interpretacji i kombinacji odczytania jest dziesi\u0105tki, natrafi\u0142em na tak\u0105 z “Go\u015bcia Niedzielnego” (generalnie innych artyku\u0142\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych co\u015b wi\u0119cej nie znalaz\u0142em, Zafon mimo popularno\u015bci w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w nie by\u0142 za szczeg\u00f3lnie obiektem zainteresowania dziennikarzy pisz\u0105cych o ksi\u0105\u017ckach, co jest \u015bwietnym pokazaniem, do kogo pisz\u0105 krytycy – do innych krytyk\u00f3w, nie do czytelnika), kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce to obraz miasta oddalaj\u0105cego si\u0119 od Boga, mrocznego, z demonami, w kt\u00f3rym pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 pi\u0119kna. Troch\u0119 tak jest. <\/p>\n\n\n\n

Nihilizm?<\/h3>\n\n\n\n

Cho\u0107 napi\u0119cie tej ksi\u0105\u017cki gdzie\u015b jakby zmierza ku pustce, g\u0142\u00f3wny bohater – m\u0142ody cz\u0142owiek, poznaje \u017cycie: gorycz pora\u017cki, tragiczne losy mieszka\u0144c\u00f3w Barcelony spowite histori\u0105, mrok miasta, przemoc, ale i zdrad\u0119, ale i poznaje mi\u0142o\u015b\u0107 w sferze fizycznej i uczuciowej, opr\u00f3cz tego czeka go te\u017c inicjacja literacka (rozpoczynaj\u0105ca powie\u015b\u0107 wizyta na Cmentarzu Zapomnianych Ksi\u0105\u017cek), jego prze\u017cywanie pierwszej mi\u0142o\u015bci spotyka si\u0119 z mi\u0142osnym cynizmem Fermina (za spraw\u0105 rzucanych uwag, cho\u0107 i stary wyjadacz tego tematu pada trafiony strza\u0142\u0105 amora), jego mi\u0142o\u015b\u0107 do ksi\u0105\u017cek trafia na spojrzenie Fermina: ksi\u0105\u017ck\u0119 tak opakowa\u0107 s\u0142ownie, by j\u0105 sprzeda\u0107 w ksi\u0119garni. <\/p>\n\n\n\n

Odbiorca<\/h3>\n\n\n\n

Mimo obecno\u015bci m\u0142odego g\u0142\u00f3wnego bohatera to powie\u015b\u0107 dla doros\u0142ych (w przeciwie\u0144stwie do czterech pierwszych powie\u015bci Zafona z ko\u0144cz\u0105c\u0105 ten fragment jego tw\u00f3rczo\u015bci “Marin\u0105”) w warstwie cho\u0107by j\u0119zykowej. Cho\u0107 mo\u017ce lepszym sformu\u0142owaniem b\u0119dzie: dla doros\u0142ych, w kt\u00f3rych jest t\u0119sknota za m\u0142odzie\u0144czo\u015bci\u0105, za klimatem m\u0142odo\u015bci i b\u0119d\u0105cego przymiotem tego okresu wpadania w tarapaty. Opakowane zagadk\u0105, klimatyczn\u0105 cho\u0107 mroczn\u0105 Barcelon\u0105, mi\u0142o\u015bci\u0105 do ksi\u0105\u017cek – mi\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra potrafi wpakowa\u0107 w k\u0142opoty.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c<\/h3>\n\n\n\n

Jak “Marina” jest to opowie\u015b\u0107 z\u0142o\u017cona z opowie\u015bci, pojawia si\u0119 polifoniczno\u015b\u0107 narracji, inspiracje Dostojewskim i wielkimi klasykami. Cho\u0107 wszystko to napisane lekko. Komu\u015b obeznanemu z klasykami, z tomiszczami klasyk\u00f3w, powie\u015b\u0107 mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 m\u0142odzie\u017c\u00f3wk\u0105. I tak i nie, j\u0119zyk zawieraj\u0105cy sporo wulgaryzm\u00f3w sugeruje starszego odbiorc\u0119, g\u0142\u00f3wny bohater jest nastolatkiem i narratorem, jest to wi\u0119c taka w\u0142a\u015bnie powie\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Zafon<\/figure>\n\n\n\n

,,Gra anio\u0142a” <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka inna ni\u017c ,,Cie\u0144”, o ile ,,Cie\u0144” bazowa\u0142 na pewnej “mitologii” ksi\u0105\u017ckowej: tajemnicze miejsce i miejsca zwi\u0105zane z ksi\u0105\u017ckami, kult pisarza, mi\u0142o\u015b\u0107 do literatury ale i niebezpiecze\u0144stwa jakie niesie za sob\u0105 czytanie (romantyczne polskie “ksi\u0105\u017cki zb\u00f3jeckie” ale i og\u00f3lnie ocieranie si\u0119 o ten nurt romantyzmu europejskiego). Klimat pokochali ksi\u0119garze, czytelnicy, mole ksi\u0105\u017ckowe. Mimo tego, \u017ce to “czytad\u0142o”. Drugi tom uderza w inne klimaty, cho\u0107 nadal literatura gra tu pierwsze skrzypce, pojawia si\u0119 romantyczny wizerunek pisarza: op\u0119tanego i sk\u0142onnego jak Faust lub Twardowski zawrze\u0107 pakt z diab\u0142em, godne pochwa\u0142y jest rozszerzenie kultowego Cmentarza Zapomnianych Ksi\u0105\u017cek o nowe informacje, obracanie si\u0119 w tej mitologii. I je\u015bli chodzi o mit to mam tu ogromne zastrze\u017cenie. <\/p>\n\n\n\n

Mit<\/h3>\n\n\n\n

Poniek\u0105d poj\u0119cie mitu i religii stanowi tu wa\u017cny w\u0105tek i fabularny, i merytoryczny. Bohater powie\u015bci to nie autor, je\u015bli bohater jest cynikiem to autor nie musi, ale przez usta wykreowanej postaci bardzo cz\u0119sto pisarz m\u00f3wi jakie\u015b swoje pogl\u0105dy. I tak jest tu: dop\u00f3ki akcja dotyczy przedstawionego \u015bwiata to wszystko w ramach tego \u015bwiata jest dozwolone. Ale w momencie, gdy bohater wypowiada si\u0119 j\u0119zykiem aforystycznym o “wszystkich” \u015bwiatowych religiach i mitach na zasadzie “widzi mi si\u0119” to tak, to drastycznie zani\u017ca to warto\u015b\u0107 merytoryczn\u0105 ksi\u0105\u017cki, poj\u0119cie religii i mitu to dzia\u0142ka literaturoznawc\u00f3w i antropolog\u00f3w, zostawiam w spokoju historyk\u00f3w i teologi\u0119 danej religii, nawet j\u0119zykoznawc\u00f3w (tu odsy\u0142am do moim zdaniem nie tylko wspania\u0142ego pisarza ale i naukowca – J.R.R. Tolkiena, kt\u00f3rego pogl\u0105dy na abstrakcyjno\u015b\u0107 i umowno\u015b\u0107 j\u0119zyka jako obrazu \u015bwiata pomog\u0142y mi to zagadnienie lata temu zrozumie\u0107; o micie i religii m\u00f3wi wspania\u0142y jego esej “O ba\u015bniach”, wybitnie \u0142atwo dost\u0119pny). Je\u015bli pisarz nie chcia\u0142 zg\u0142\u0119bia\u0107 tego tematu, m\u00f3g\u0142 go nie czyni\u0107 pewn\u0105 osi\u0105 tej powie\u015bci. A tak wysz\u0142y z tego narzekania dyletanta.<\/p>\n\n\n\n

Klimat<\/h3>\n\n\n\n

Klimat tej powie\u015bci jest inny od poprzedniej, ale nie gorszy. Inne napi\u0119cie, inaczej budowana akcja, cho\u0107 pewne motywy dotycz\u0105ce bohater\u00f3w s\u0105 podobne. Cho\u0107 to nadal “czytad\u0142o”. Waloru artystycznego nie widz\u0119 w tym tomie \u017cadnego. Przed Zafonem arcymistrzowsko do podobnego motywu nawi\u0105za\u0142 Bu\u0142hakow w “Mistrzu i Ma\u0142gorzacie” (tam Woland jest cho\u0107by zaznajomiony z filozofi\u0105 a nie wyg\u0142asza postulaty “z czapy” bo tak si\u0119 mu wydaje) albo Goethe kreuj\u0105c Mefista.<\/p>\n\n\n\n

Zobacz tak\u017ce:9 ksi\u0105\u017cek-propozycji idealnych na wczasy<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z dala od fabu\u0142y<\/h3>\n\n\n\n

Gdy Zafon wstawia fragmenty “publicystyczne” na temat religii, wk\u0142ada oczywi\u015bcie w usta postaci: tajemniczego przybysza, kt\u00f3ry zleca pisarzowi stworzenie pewnego dzie\u0142a (\u017ceby unikn\u0105\u0107 spoileru), przy okazji pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 tu odniesie\u0144 do Fausta lub do Wolanda, Zafon chcia\u0142by nawi\u0105za\u0107 ale do tego stopnia literacko\u015bci nie zbli\u017ca si\u0119. Mamy wi\u0119c tajemniczego bohatera, kt\u00f3ry z cynizmem patrzy na systemy wierze\u0144 i jego “ucznia”, kt\u00f3ry dziwi si\u0119, za chwil\u0119 si\u0119 zbli\u017cy\u0107 chce do pogl\u0105d\u00f3w zleceniodawcy, odbija si\u0119 od tych pogl\u0105d\u00f3w, chce w pewnym momencie je odrzuci\u0107 ale jest ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Takie publicystyczne (nie jest go du\u017co, ale przerzuca mimo wszystko akcenty i stanowi wa\u017cny w\u0105tek) przerzucenie akcent\u00f3w kosztem napi\u0119cia i dobrej zagadki (co przysporzy\u0142o cyklowi s\u0142aw\u0119 i zwolennik\u00f3w po “Cieniu wiatru”) sprawia, \u017ce drugi tom nie chce porywa\u0107, staje si\u0119 czyta\u0142em. <\/p>\n\n\n\n

Zaczerpn\u0105\u0107 opinii<\/h3>\n\n\n\n

Czyta\u0142em z ciekawo\u015bci, strony lecia\u0142y, ale bez wej\u015bcia emocjonalnego w fabu\u0142\u0119, z pewn\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105 dla akcji. Zafon stworzy\u0142 kolejn\u0105 lekk\u0105 powie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 dobrze si\u0119 czyta, czytad\u0142o z kilkoma w\u0105tkami (g\u0142\u00f3wny w\u0105tek, pewna zagadka, troch\u0119 romantycznego klimatu), druga powie\u015b\u0107 jest do d\u0142u\u017cszego czytania. Jest niestety s\u0142abiej ni\u017c w pierwszym tomie, a to dopiero tom 2 z 4 (nie licz\u0119 ostatniego z opowiadaniami, kt\u00f3ry jest dope\u0142nieniem i uzupe\u0142nieniem), wstawki publicystyczne (kr\u00f3tkie ale dla tematu g\u0142\u00f3wnego wa\u017cne) os\u0142abi\u0142y m\u00f3j odbi\u00f3r powie\u015bci. Autor umieszcza je w ustach bohater\u00f3w (w tym jednego antagonisty, co podw\u00f3jnie pozwala uzna\u0107 to za zdystansowanie si\u0119 od ich prawdziwo\u015bci), ale nie ma w tym inteligentnego polotu, nie ma erudycji, jakiej\u015b cho\u0107by podbudowany intelektualnej (a temat z pogranicza antropologii, literaturoznawstwa, teologii, nauk badaj\u0105cych mity, socjologii itd., cho\u0107by tolkienowski esej “O ba\u015bniach” z kultury mimo wszystko masowej, uratowa\u0142by sytuacj\u0119 w sferze idei, je\u015bli pisarz chcia\u0142 w to brn\u0105\u0107, bo m\u00f3g\u0142 po prostu odpu\u015bci\u0107 i skupi\u0107 si\u0119 na tym, na czym si\u0119 zna: budowaniu klimatu). <\/p>\n\n\n\n

Pulpa<\/h3>\n\n\n\n

Wysz\u0142a z tego “pulpa”, sos z Biedronki, kt\u00f3ry jest warzywny ale warzyw w nim nie wida\u0107. Bezpieczniej by by\u0142o, gdyby pisarz skupi\u0142 si\u0119 na zapewnieniu akcji, bo skok w bok w rejony naukowo\u015bci, nawet je\u015bli dystansuj\u0105 to bohaterowie, obni\u017ca warto\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki. Ka\u017cde wtr\u0105cenie naukowo\u015bci w czytad\u0142o (nic w tym z\u0142ego – ta ksi\u0105\u017cka taka niska chce by\u0107) robi z niej kicz i niebezpiecznie mo\u017ce otrze\u0107 o r\u00f3wnie popularnego, ale niekoniecznie dobrze pisz\u0105cego Coelho.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c<\/h3>\n\n\n\n

Ostatnie kilkadziesi\u0105t stron nabiera tempa. Ostatnie strony te\u017c sprawiaj\u0105, \u017ce opowie\u015b\u0107 rzuca\u0107 mo\u017ce inne \u015bwiat\u0142o na ca\u0142\u0105 histori\u0119 (nie chcia\u0142bym zdradza\u0107 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, ale ca\u0142o\u015b\u0107 mo\u017cna odczytywa\u0107 nie dos\u0142ownie; zabieg ten sprawia, \u017ce powstaje spojrzenie na t\u0119 histori\u0119 w specyficznie subiektywny spos\u00f3b – g\u0142\u00f3wnej postaci, kt\u00f3ra by\u0107 mo\u017ce wprowadza czytelnika w b\u0142\u0105d – to spojrzenie mo\u017ce ratowa\u0107 t\u0119 powie\u015b\u0107, obala\u0107 postawione przez mnie wcze\u015bniej zarzuty o te wstawki publicystyczne i powierzchowne opinie; je\u015bli uzna\u0107 t\u0119 interpretacj\u0119 przez skrzywiony obraz poznawania przez czytelnika fakt\u00f3w, by\u0142by to mo\u017ce i pomys\u0142 pisarski prosty, p\u00f3j\u015bcie na skr\u00f3ty i uratowanie przez Zafona tej powie\u015bci, sprawienie \u017ce fina\u0142 staje si\u0119 ciekawy a powie\u015b\u0107 od samego pocz\u0105tku mo\u017cna odbiera\u0107 inaczej. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli za\u015b uzna\u0107, \u017ce s\u0142owa g\u0142\u00f3wnego bohatera nale\u017cy odczytywa\u0107 wprost, ksi\u0105\u017ck\u0119 w\u00f3wczas mo\u017cna odebra\u0107 za chaotyczn\u0105 szczeg\u00f3lnie pod koniec, zako\u0144czenie tak\u017ce w takim odczytaniu jest rozczarowuj\u0105ce. Zafon w tym tomie nie podaje odpowiedzi wprost, cho\u0107 w pewnym momencie delikatnie sugeruje przez s\u0142owa str\u00f3\u017ca prawa, \u017ce ta nie dos\u0142owna interpretacja jest mo\u017cliwa. Odbi\u00f3r tej ksi\u0105\u017cki zale\u017cy wi\u0119c od tego, kt\u00f3ry klucz przyjmie czytelnik.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Zafon<\/figure>\n\n\n\n

,,Wi\u0119zie\u0144 Nieba”<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

“Wi\u0119zie\u0144 Nieba” jest najkr\u00f3tsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 cyklu, bo cho\u0107 ma 400 stron, jest wydany naprawd\u0119 spor\u0105 czcionk\u0105 i ma okaza\u0142e marginesy (pami\u0119tam lata temu, \u017ce w blogosferze by\u0142a o to afera). Trzeci tom podoba mi si\u0119 najbardziej, cho\u0107 nie ma w nim niczego z tych rzeczy, kt\u00f3re kupi\u0142y czytelnik\u00f3w w poprzednich dw\u00f3ch tomach.<\/p>\n\n\n\n

Bez klimatu?<\/h3>\n\n\n\n

Nie ma tego klimatu poprzednich, nie ma tej wielow\u0105tkowo\u015bci, jest to ksi\u0105\u017cka bardzo konserwatywnie zbudowana, prosta, cho\u0107 fabu\u0142a nie jest linearna. Ksi\u0105\u017cka \u0142\u0105czy w\u0105tki poprzednich dw\u00f3ch tom\u00f3w, pewne rzeczy dopowiada. To moim zdaniem taki aneks do dw\u00f3ch tom\u00f3w. W\u0105tek wi\u0119zienny – akcja z przesz\u0142o\u015bci – wci\u0105gaj\u0105cy, obrazy z okresu “tera\u017aniejszego” ju\u017c mniej. Ksi\u0105\u017cka jest przeznaczona dla fan\u00f3w dw\u00f3ch poprzednich tom\u00f3w, bo akcja skupia si\u0119 w tej warstwie wsp\u00f3\u0142czesnej wok\u00f3\u0142 \u015blubu bohatera znanego z “Cienia” i rzuca te\u017c troch\u0119 na przesz\u0142o\u015b\u0107 tej postaci, pokazuje te\u017c dalsze \u017cycie Daniela i jego ojca – bohater\u00f3w tomu I. Brak tu jednak magii poprzednich dw\u00f3ch, brak z\u0142o\u017conej akcji, intryga te\u017c jakby okrzep\u0142a, brak tu tej wielow\u0105tkowo\u015bci (ksi\u0105\u017cka jest jakby d\u0142ugim opowiadaniem, nie kilkusetstronicow\u0105 powie\u015bci\u0105, a gdyby wydano t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 mniejsz\u0105 czcionk\u0105 i z innymi marginesami, by\u0142aby mo\u017ce o sto stron cie\u0144sza). <\/p>\n\n\n\n

Opinia<\/h3>\n\n\n\n

Mimo tego podoba\u0142a mi si\u0119: za ten jednostajny klimat, za swego rodzaju zwyczajno\u015b\u0107. Jako odr\u0119bna powie\u015b\u0107 mo\u017ce nie zachwyca\u0107, bo w\u0105tki maj\u0105 potencja\u0142 na z\u0142o\u017con\u0105 akcj\u0119 ale s\u0105 skondensowane, brak tu napi\u0119cia i mocnej g\u0142\u00f3wnej intrygi. Jako cz\u0119\u015b\u0107 cyklu – takie uzupe\u0142nienie poprzednich dw\u00f3ch, spe\u0142nia swoj\u0105 rol\u0119. Nie jest to najmocniejszy tom, ale dzi\u0119ki uporz\u0105dkowanej formie podoba mi si\u0119 najbardziej. Jest te\u017c wyja\u015bnieniem postawy bohatera “Gry anio\u0142a”, rzuca inn\u0105 interpretacj\u0119 (w kluczu kt\u00f3rej czyta\u0142em tamten tom i uwa\u017cam, \u017ce dzi\u0119ki temu kluczowi “Gra anio\u0142a” mo\u017ce si\u0119 jednak broni\u0107; bez tej interpretacji uwa\u017cam, \u017ce tamten tom po prostu si\u0119 posypa\u0142; dobrze \u017ce Zafon zrobi\u0142 to uzupe\u0142nienie). Jako osobna ksi\u0105\u017cka powie\u015b\u0107 nie broni si\u0119, jako cz\u0119\u015b\u0107 cyklu – spe\u0142nia swoj\u0105 rol\u0119, jest po prostu zupe\u0142nie inna ni\u017c poprzednie dwa tomy (kwestia dyskusyjna, kt\u00f3ry z dw\u00f3ch by\u0142 lepszy, kt\u00f3ry s\u0142abszy, oba jednak \u0142\u0105czy\u0142 pewien klimat, kt\u00f3rego tu nie ma, co nie znaczy, \u017ce to wada – ta ksi\u0105\u017cka wyr\u00f3\u017cnia pod tym wzgl\u0119dem si\u0119 z cyklu). <\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c<\/h3>\n\n\n\n

Cho\u0107 zach\u0119ta na ok\u0142adce jest taka, \u017ce mo\u017cna czyta\u0107 tomy w dowolnej kolejno\u015bci, uwa\u017cam, \u017ce jednak najlepiej po kolei, cho\u0107 pewne w\u0105tki wyja\u015bniane w jednych tomach s\u0105 posiadanym ju\u017c smaczkiem przy czytaniu p\u00f3\u017aniejszych lub wcze\u015bniejszych, wi\u0119c ta lektura nie chronologiczna te\u017c ma sw\u00f3j urok. “Wi\u0119zie\u0144” nie jest porywaj\u0105c\u0105 lektur\u0105, ale poznaj\u0105c cykl warto po niego si\u0119gn\u0105\u0107, bo sporo wnosi do fabu\u0142y. Nie uwa\u017cam, \u017ceby to by\u0142a jaka\u015b super wspania\u0142a ksi\u0105\u017cka (nie oszukujmy si\u0119: ca\u0142y ten cykl nie jest wielk\u0105 literatur\u0105, jego rol\u0105 jest zapewnienie mn\u00f3stwa stron by mie\u0107 pod r\u0119k\u0105 dobre czytad\u0142o, czego nie warto\u015bciuj\u0119 bo sam w tym celu si\u0119gn\u0105\u0142em, a i cykl sprawi\u0142, \u017ce ksi\u0105\u017cki sprzedawano w milionach egzemplarzy na \u015bwiecie). Nie jest to ksi\u0105\u017cka super wspania\u0142a, ale gdybym mia\u0142 te 3 tomy ocenia\u0107 to ten mi si\u0119 spodoba\u0142 najbardziej, mimo swoich wad w stosunku do pozosta\u0142ych dw\u00f3ch. Mo\u017ce dlatego, \u017ce nie szukam ju\u017c w ksi\u0105\u017ckach boomu ale zwyczajno\u015bci, w miejsce \u017conglowania form\u0105 – zwyczajnego opowiedzenia historii, najlepiej uporz\u0105dkowanej co do formy, mimo nawet s\u0142abszej tre\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Zafon<\/figure>\n\n\n\n

,,Labirynt duch\u00f3w<\/strong>“<\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kilka uwag na sam pocz\u0105tek: “Labirynt duch\u00f3w” jest najd\u0142u\u017csz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 cyklu, ponad 800 stron tekstu. W poprzednich trzech tomach (a mo\u017ce tylko dw\u00f3ch pierwszych?) zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna by\u0142o specyficzne podej\u015bcie bohater\u00f3w do kobiet, traktowanie ich chyba w ka\u017cdym przypadku jako wy\u0142\u0105cznie obiekt seksualny, czy posta\u0107 m\u0119ska by\u0142a nastolatkiem czy doros\u0142ym, a i same kobiety r\u00f3wnie\u017c uwa\u017ca\u0142y, \u017ce do tego sprowadza si\u0119 ich rola (a je\u015bli tak nie uwa\u017ca\u0142y, to o tym nie m\u00f3wi\u0142y). I nagle przychodzi “Labirynt duch\u00f3w” i to naprawia w 4 tomie, a moim zdaniem najlepsz\u0105 bohaterk\u0105 ca\u0142ego cyklu jest pojawiaj\u0105ca si\u0119 tu Alicja (silna kobieta, m\u0105dra, w pracy policyjnej przebieg\u0142a i skuteczna, nie boi si\u0119 swojej pracy a t\u0142o zdarze\u0144 i intrygi policyjnej jest niebezpieczne; ma nie tylko silny charakter ale i \u017cyciow\u0105 si\u0142\u0119, bo zmaga si\u0119 z mocno bol\u0105c\u0105 kontuzj\u0105). No i wiele razy obrywa si\u0119 m\u0119\u017cczyznom, wi\u0119c jest wyr\u00f3wnane wszystko.<\/p>\n\n\n\n

Poza logik\u0105<\/h3>\n\n\n\n

Niekt\u00f3re rozwi\u0105zania tej obfitej ksi\u0105\u017cki wydawa\u0142y mi si\u0119 mniej logiczne, ksi\u0105\u017cka \u0142\u0105czy w\u0105tki wszystkich 3 tom\u00f3w, nawi\u0105zuje cho\u0107by do nich, ten tom jest najlepiej zaplanowany i rozpisany, do tego dosz\u0142a nieod\u0142\u0105czn\u0105 u Zafona polifoniczno\u015b\u0107 narracji – tu najbardziej widoczna, fabu\u0142a za\u015b podzielona jest jak film: na r\u00f3\u017cne uj\u0119cia, w\u0105tki s\u0105 poszatkowane.<\/p>\n\n\n\n

Zw\u0105tpienie<\/h3>\n\n\n\n

Przyznam szczerze, \u017ce w t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 chcia\u0142em zw\u0105tpi\u0107 i j\u0105 przerwa\u0107, nie potrafi\u0142a mnie zaanga\u017cowa\u0107, by\u0142a mi oboj\u0119tna. Nie uczyni\u0142em tego ze wzgl\u0119du na przeczytanie 3 poprzednich tom\u00f3w i ch\u0119\u0107 zako\u0144czenia tego cyklu. Ta budowana prawie 400 stron opowie\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 po tych kilkuset stronach rozwija\u0107 i momentami potrafi wci\u0105gn\u0105\u0107 tak, jak nie potrafi\u0142y mnie wci\u0105gn\u0105\u0107 pierwsze dwa (uwa\u017cane pewnie za najbardziej “magiczne”).<\/p>\n\n\n\n

Klimat<\/h3>\n\n\n\n

Tom czwarty nie jest tak klimatyczny jak pierwsze dwa. M\u00f3wi\u0119 o tym dlatego, \u017ce ksi\u0105\u017cka jest jakby do nich niepodobna, jest jakby odr\u0119bna w warstwie stylu bo fabularnie kontynuuje poprzednie w\u0105tki, spotykamy wszystkich najwa\u017cniejszych bohater\u00f3w poprzednich 3 tom\u00f3w, czy to w warstwie zderze\u0144 z nimi czy wspomnie\u0144 o niekt\u00f3rych. Jest to dla mnie atut, bo u Zafona nie by\u0142em mi\u0142o\u015bnikiem tego “klimatu”, cho\u0107 na pocz\u0105tku mnie uwi\u00f3d\u0142 w “Cieniu wiatru” (najbardziej mi si\u0119 podoba\u0142 w b\u0119d\u0105cej poza cyklem “Marinie”). Na uwag\u0119 zas\u0142uguje g\u0142\u00f3wna silna bohaterka (to zerwanie z wizerunkiem kobiet pokazanych w 3 poprzednich). Intryga nie jest jednak szczeg\u00f3lnie wci\u0105gaj\u0105ca, ale styl jej prowadzenia ju\u017c tak.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c<\/h3>\n\n\n\n

Za pewien minus uwa\u017cam potraktowanie postaci Martina. W drugim tomie mo\u017cna by\u0142o mie\u0107 podejrzenia co do tej postaci (nadawa\u0142o to dwuznaczno\u015bci tej powie\u015bci i taka sugerowana interpretacja w og\u00f3le “Gr\u0119” ratowa\u0142a; ale pozostawa\u0142o to jako domys\u0142). Trzeci tom ju\u017c prawie sugerowa\u0142, czym by\u0142 \u00f3w pakt Martina z tajemniczym wydawc\u0105. “Labirynt” za spraw\u0105 jednego z bohater\u00f3w \u0142opatologicznie to rozwi\u0105zanie potwierdza, nie pozostawia z\u0142udze\u0144, snucia domys\u0142\u00f3w. Mo\u017ce i dobrze, bo gdyby nie to rozwi\u0105zanie to “Gra” le\u017ca\u0142aby, a tak nie jest z\u0142a. I cho\u0107 uwa\u017cam t\u0119 \u0142opatologi\u0119 za pewien minus, to tak bezpo\u015brednie wyja\u015bnienie zagadki fabularnie jest uzasadnione (swoj\u0105 drog\u0105 400 strona ostatniego tomu nie jest najgorszym rozwi\u0105zaniem dla ka\u017cdego suspensu i domys\u0142u). Podobno do ka\u017cdej osoby na \u015bwiecie jeste\u015bmy w stanie dotrze\u0107 za po\u015brednictwem 5 os\u00f3b, wszystkie 4 tomy s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane sieci\u0105 os\u00f3b, kt\u00f3re jednak co\u015b \u0142\u0105czy, Zafon umiej\u0119tnie te wszystkie powi\u0105zania zamie\u015bci\u0142 w 4 tomach i stopniowo je dawkowa\u0142, ods\u0142ania\u0142 tajemnice tych os\u00f3b. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Zafon<\/figure>\n\n\n\n

,,Miasto z mg\u0142y”<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka ociera si\u0119 o postaci, miejsca znane z tetralogii. Taka np. jest kr\u00f3tka forma “Blanca i po\u017cegnanie” pami\u0119tnik Davida Martina (postaci z tomu 2 i 3 i wspominanej te\u017c w 4 tomie). Geneza jego talentu, jego p\u00f3\u017aniejszego stanu ale i mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra tylko dope\u0142nia p\u00f3\u017aniejszy tragiczny los, jego s\u0142abo\u015b\u0107 do kochania i bycia kochanym, jego bolesny kres wspomniany w 4 tomie. Autor do tej postaci powraca te\u017c w kolejnym opowiadaniu, takich nawi\u0105za\u0144 do historii postaci znanych z tetralogii o cmentarzysku jest wi\u0119cej, wype\u0142nienie luk w ksi\u0105\u017ckach cyklu lub dodanie czego\u015b. Bohaterem jest te\u017c Barcelona: brudna, zamieszkana przez podejrzane osoby, szemrane kontakty, niebezpieczne miejsca. <\/p>\n\n\n\n

To nie ,,opus magnum”<\/h3>\n\n\n\n

Nie s\u0105dz\u0119 jednak, by si\u0119gni\u0119cie po t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 zach\u0119ci\u0142o potencjalnych czytelnik\u00f3w do si\u0119gni\u0119cia po “opus magnum” Zafona, jakim jest cykl o Cmentarzu Zapomnianych Ksi\u0105\u017cek. Cho\u0107 czytelnik poznaje genez\u0119 tego magicznego miejsca, cho\u0107 spogl\u0105da na przodk\u00f3w rodziny Sempere a nawet na Davida Martina, ksi\u0105\u017cce brakuje tego “klimatu” czterech powie\u015bci, tej “magii”, kt\u00f3r\u0105 pokochali czytelnicy nawet kosztem rozwi\u0105za\u0144 fabularnych (swoj\u0105 drog\u0105 t\u0119 “magi\u0119” dostrzegam tylko, jak wspomina\u0142em, w “Cieniu wiatru” i delikatnie w “Grze anio\u0142a”). <\/p>\n\n\n\n

Poza cyklem?<\/h3>\n\n\n\n

Ta cieniutka ksi\u0105\u017cka nie jest cz\u0119\u015bci\u0105 tetralogii, jest czym\u015b odr\u0119bnym (cho\u0107 dopowiadaj\u0105cym kilka rzeczy do fabu\u0142y, ale moim zdaniem nie jest to pozycja obowi\u0105zkowa w zrozumieniu cyklu), dlatego te\u017c chcia\u0142bym potraktowa\u0107 to jako odr\u0119bn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Jako zbi\u00f3r opowiada\u0144 pozycja ta jest przeci\u0119tna (z kilkoma wyj\u0105tkami), cho\u0107 podoba\u0142a mi si\u0119 “R\u00f3\u017ca ognia”. Mniej, ale te\u017c w pewien spos\u00f3b ciekawa jest opowie\u015b\u0107 “apokryficzna” o Cervantesie (“Ksi\u0105\u017c\u0119 Parnasu”). “Miasto z mg\u0142y” zbiera rozproszone opowiadania, kt\u00f3re s\u0105 pod wzgl\u0119dem formy zr\u00f3\u017cnicowane, jest to rodzaj po\u015bmiertnego ho\u0142du dla Zafona i w pewnym stopniu podsumowanie jego tw\u00f3rczo\u015bci, co\u015b chyba tylko dla jego fan\u00f3w lub os\u00f3b, kt\u00f3re s\u0105 ciekawe co dalej po ostatnim tomie cyklu, i kt\u00f3re nie chc\u0105 jeszcze ko\u0144czy\u0107 przygody z cyklem. <\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c<\/h3>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c ksi\u0105\u017cka jako byt odr\u0119bny mo\u017ce nie wzbudza\u0107 szczeg\u00f3lnych emocji. Jako uzupe\u0142nienie tetralogii – te\u017c znacz\u0105cej wiedzy nie wnosi do uniwersum. Sprawdzi si\u0119 jako deser po du\u017cej, bo 2500-stronicowej uczcie (ale te\u017c jedynie jako kulinarna ciekawostka, zaserwowana w malutkiej porcji, kt\u00f3rej celem nie by\u0142o zaspokojenie g\u0142odu). Jest ciekawostk\u0105 po sko\u0144czeniu tetralogii Zafona. Jest te\u017c ostatni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 pisarza, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 by\u0142a wydarzeniem na rynku literackim i o\u017cywi\u0142a czytelnictwo, bo niezale\u017cnie od opinii Zafonowi to si\u0119 po prostu, obiektywnie m\u00f3wi\u0105c, uda\u0142o. I za to b\u0119dzie zapami\u0119tany.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Podsumowanie tetralogii o Cmentarzu Zapomnianych Ksi\u0105\u017cek<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Po zaprezentowaniu wszystkich czterech tom\u00f3w jako\u015b chcia\u0142bym podsumowa\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107. <\/h3>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Moja przygoda zacz\u0119\u0142a jesieni\u0105 a zahaczy\u0142a o zim\u0119, “Cie\u0144 wiatru” kojarzy\u0142 mi si\u0119 jako\u015b bardzo mocno z jesieni\u0105, herbat\u0105, wczesnym zmrokiem za oknem. Mo\u017ce dlatego, \u017ce tak mi si\u0119 kojarzy blogosfera recenzyjna sprzed ponad 10 lat, gdy sam dok\u0142ada\u0142em tam niewielk\u0105 cegie\u0142k\u0119 i sam \u015bledzi\u0142em ten fragment aktywno\u015bci bloger\u00f3w. Gdzie\u015b w okresie zimowym te\u017c zacz\u0105\u0142em lata temu “Cie\u0144”, przerwa\u0142em po 1\/5 i do niego wr\u00f3ci\u0142em w tym roku, zaczynaj\u0105c od pocz\u0105tku. Wszystkie 4 tomy to wulkan r\u00f3\u017cnych emocji, po obu stronach: s\u0105 momenty znu\u017cenia ale i ciekawo\u015bci, pewne rzeczy podziwia\u0142em pewne darzy\u0142em ch\u0142odem. Finalnie to ponad 2500 stron emocji r\u00f3\u017cnych. I je\u015bli mia\u0142bym zastosowa\u0107 jak\u0105kolwiek skal\u0119 oceniaj\u0105c\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 to moja ocena by\u0142aby idealnie po \u015brodku, mo\u017ce z lekkim przesuni\u0119ciem oceny ku g\u00f3rze (lekkim, bez przesadzania).<\/p>\n\n\n\n

J\u0119zyk<\/h3>\n\n\n\n

Ca\u0142a tetralogia to te\u017c “kwiecisty j\u0119zyk” (nie w barokowym spojrzeniu, ale takim powszechnym, z czasem rozbudowanymi zdaniami, epitetami). Nie przeszkadza\u0142o mi to. Czasem wulgarny j\u0119zyk, czasem rubaszny, z podtekstami i powracaniem w wielu miejscach do cielesno\u015bci, seksualno\u015bci (kwestia indywidualnej oceny, czy mniej czy bardziej subtelne). To kwestia indywidualnego poczucia estetyki ka\u017cdego czytelnika. Pojawiaj\u0105 si\u0119 pewne k\u0105\u015bliwe uwagi pod adresem Ko\u015bcio\u0142a (bez jakiego\u015b konkretnego postulatu, ot uszczypliwo\u015bci, w zdaniu i o Bogu i rubasznie jako \u017carcik). To te\u017c pewna “specyficzno\u015b\u0107” tego cyklu (nie wiem, czy przek\u0142ad mimo wszystko to z\u0142agodzi\u0142), nie jestem takim czytelnikiem literatury hiszpa\u0144skiej, by oceni\u0107, czy mo\u017ce wpisuje si\u0119 to w taki nurt (tak mi jednak pewna intuicja podpowiada). W\u0105tek podej\u015bcia do kobiet pokaza\u0142em przy okazji s\u0142\u00f3w o “Labiryncie duch\u00f3w” i tu chcia\u0142bym o tym przypomnie\u0107, podsumowuj\u0105c ca\u0142o\u015b\u0107, ale nie powiela\u0107 tych informacji.<\/p>\n\n\n\n

Barcelona<\/h3>\n\n\n\n

Ca\u0142a tetralogia to te\u017c pokazanie zbiorowego bohatera: Barcelony – miejsca w czasie historycznej zawieruchy (echa Franco), powojenne losy bohater\u00f3w, ale i Barcelony jako “\u017cyj\u0105cego” miejsca klimatem mroku, architektury, wydarze\u0144 – wydarze\u0144 r\u00f3\u017cnych, bo i burzliwej historii XX wieku i burzliwych za spraw\u0105 mi\u0142osnych uniesie\u0144 indywidualnych bohater\u00f3w powie\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Fenomen<\/h3>\n\n\n\n

Ca\u0142a tetralogia to z jednej strony ciekawy fenomen literacki (miliony sprzedanych egzemplarzy, jak informuj\u0105 ok\u0142adki), to z jednej strony czytad\u0142o (kt\u00f3re najlepiej mi si\u0119 zg\u0142\u0119bia\u0142o w podr\u00f3\u017cy, jako\u015b gorzej po\u015bwi\u0119caj\u0105c mu cisz\u0119, spok\u00f3j i uwag\u0119), z jednej strony bym powiedzia\u0142, \u017ce nie ma si\u0119 czym fascynowa\u0107, ale gdzie\u015b w tle g\u0142owy siedzi my\u015bl, \u017ceby pisarza i jego opus magnum nie pot\u0119pia\u0107 (zmiana odbioru “Gry anio\u0142a” za spraw\u0105 p\u00f3\u017aniejszych rozwi\u0105za\u0144 mo\u017ce by\u0142a z g\u00f3ry zaplanowana, mo\u017ce to by\u0142o s\u0142uchanie czytelnik\u00f3w i recenzji), inne podej\u015bcie do kobiet po ponad dekadzie od pierwszego tomu by\u0107 mo\u017ce te\u017c by\u0142o tym g\u0142osem. A finalnie pisarz zmar\u0142 w 2020 roku i jego zbi\u00f3r opowiada\u0144 by\u0142 serio po\u017cegnaniem i niczego w tej kwestii poprawi\u0107 cho\u0107by suplementem lub errat\u0105 si\u0119 nie da.<\/p>\n\n\n\n

,,N\u0119dznicy” a ,,Cie\u0144 Wiatru”<\/h3>\n\n\n\n

Dlaczego bym tego cyklu nie pot\u0119pia\u0142? Bo wida\u0107 nawi\u0105zania do cho\u0107by Dumasa, tam gdzie\u015b do “N\u0119dznik\u00f3w”, inspektor z jednego z tom\u00f3w mo\u017ce nie jest taki jak w “Zbrodni i karze” ale sam motyw m\u00f3g\u0142 by\u0107 zaczerpni\u0119ty od znanego przez Zafona rosyjskiego pisarza, mo\u017ce i Woland Bu\u0142hakowa, a mo\u017ce i Mefisto oraz Faust od Goethego byli tu podczas pisania w tle g\u0142owy, i wiele innych topos\u00f3w (widz\u0119 w tym dobry materia\u0142 do maturalnych wypracowa\u0144, dawna ustn\u0105 te\u017c pewnie obs\u0142u\u017cy\u0142a w wieku przypadkach lektura Zafona). Jest to podane lekkostrawnie (w literacki popkulturowej formie) “dzie\u0142ko” chc\u0105ce mie\u0107 \u0142atk\u0119 wielkiego ale tak z przymru\u017ceniem oka, nie tak \u017ceby sta\u0107 na jednej p\u00f3\u0142ce z Dostojewskim, Hugo, Goethem, Bu\u0142hakowem (cho\u0107 mo\u017ce z racji gabaryt\u00f3w Zafon tak stoi po domach, uwierz\u0119 te\u017c w to, \u017ce jest tak samo wa\u017cny dla m\u0142odego pokolenia jak wspomniani dla minionych pokole\u0144). <\/p>\n\n\n\n

Pop klasyka<\/h3>\n\n\n\n

Pytanie oczywi\u015bcie o to, czy taka ,,pop klasyka”, buduj\u0105ca si\u0119 na naszych oczach nas zadowala? Czy lepiej, gdy niewielu czyta klasyk\u0119, ni\u017c gdy masy co\u015b technicznie s\u0142abszego? Pytania otwarte i nie chc\u0119 na nie odpowiada\u0107 (a celowo nimi prowokuj\u0119). Autor podkre\u015bla\u0142 swoj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 np. do Dostojewskiego, nie znajdziemy tu element\u00f3w podobnych do “Bies\u00f3w’ czy ‘Idioty’, mo\u017ce lekkie otarcie si\u0119, jak wspomnia\u0142em” o “Zbrodni\u0119 i kar\u0119” w postaci inspektora depcz\u0105cego po pi\u0119tach bohaterowi (bo obecna na stronach Zafona pobo\u017cna prostytutka to moim zdaniem motyw a\u017c za obecny w kulturze i popkulturze). Tylko te obj\u0119to\u015bci tych ksi\u0105\u017cek, g\u0119sto\u015b\u0107 opis\u00f3w, w\u0105tk\u00f3w, cz\u0119sto polifoniczno\u015b\u0107 narracji ka\u017c\u0105 przypomnie\u0107 sobie klasyk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Psychologizm<\/h3>\n\n\n\n

Pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 tu psychologizmu, pog\u0142\u0119bionej analizy zachowa\u0144, ale mam wra\u017cenie, \u017ce to by\u0142 zabieg celowy a nie nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 pisarza, bo mimo stworzenia literatury w stylu “czytad\u0142a”, celem by\u0142o zapewnienia przede wszystkim rozrywki i oddania ho\u0142du “molom ksi\u0105\u017ckowym”, pisarzom, wydawcom i antykwariuszom oraz ksi\u0119garzom (m\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko: ludziom s\u0142owa). Zafon m\u00f3g\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 w literatur\u0119 z wy\u017cszej p\u00f3\u0142ki (czu\u0107 to). Wychowani na \u017beromskim, polskich romantykach i literaturze, kt\u00f3ra musi mie\u0107 rol\u0119 i przekaz (doceniamy Sienkiewicza, ale troch\u0119 z pob\u0142a\u017cliwo\u015bci\u0105 na niego patrzymy, bo on zapewnia\u0142 rozrywk\u0119, cho\u0107 i zapewnia\u0142 “pokrzepienie serc” \u00f3wczesnym), zaczytani w rosyjskich moralistach z Dostojewskim i Gogolem na czele, zapominamy mo\u017ce o tym, \u017ce literatura mo\u017ce by\u0107 te\u017c zabaw\u0105: zabaw\u0105 form\u0105, s\u0142owem, konwencj\u0105, gatunkiem, \u017ce przede wszystkim musi mie\u0107 odbiorc\u0119 (i to nie jest z mojej strony pochwa\u0142a kiczu, tandety i schlebiania gustom masy), \u017ce s\u0105 ksi\u0105\u017cki wa\u017cne dla wsp\u00f3\u0142czesnej kultury i ksi\u0105\u017cki czytad\u0142a (jak powie\u015bci obyczajowe i krymina\u0142y, cho\u0107 te ostatnie s\u0105 coraz bardziej rozbudowane i przesi\u0105kni\u0119te kwestiami spo\u0142ecznymi). <\/p>\n\n\n\n

Zabawa<\/h3>\n\n\n\n

Zafon stworzy\u0142 cykl-zabaw\u0119 literatur\u0105, miliony sprzedanych egzemplarzy na \u015bwiecie, miliony fan\u00f3w, zapewni\u0142 ruch czytelniczy, bo po przeczytaniu tych 2300 stron tetralogii si\u0119gni\u0119cie po Braci Karamazow lub podj\u0119cie ryzyka zacz\u0119cia “N\u0119dznik\u00f3w” mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 realne dla kogo\u015b, kogo przera\u017ca\u0142y tomiszcza.<\/p>\n\n\n\n

Zafonowski<\/h3>\n\n\n\n

Zafonowski – cytat z wst\u0119pu do zbioru opowiada\u0144 pi\u00f3ra L.Bugajskiego – to przymiotnik, kt\u00f3ry \u015bmia\u0142o mo\u017cna w\u0142\u0105czy\u0107 do s\u0142ownika, to w\u0142a\u015bnie taki styl “zafonowski” czyli ch\u0119\u0107 stworzenia dzie\u0142a na wz\u00f3r klasyk\u00f3w, tyle \u017ce i j\u0119zyk i czasy si\u0119 zmieni\u0142y, jest to popkulturowa wersja klasyki. Czy r\u00f3wna im? Moim zdaniem nie, ale ja jestem raczej fanem tamtych w kanonie, mimo archaiczno\u015bci czy to j\u0119zyka, czy narracji. Zafon bawi si\u0119 narracj\u0105, tworzy labirynty, opowie\u015bci w powie\u015bci, polifoniczno\u015b\u0107 w narracji. Podoba mi si\u0119 to, co uczyni\u0142 w “Marinie” a co jest w tetralogii – poznajemy fakty przez pryzmat opowie\u015bci bohater\u00f3w, ale te fakty s\u0105 zmieniane przez opowie\u015b\u0107 kogo\u015b innego, przyzwyczajeni do wszechwiedz\u0105cego narratora tu otrzymujemy zadanie samemu podj\u0119cia, komu wierzymy w czasie trwania opowie\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Rozwi\u0105zanie<\/h3>\n\n\n\n

I cho\u0107 narrator nam finalnie zdradza rozwi\u0105zanie, to gdzie\u015b i tak ocena nale\u017cy do nas. Z jednej strony jest to taka zafonowska z\u0142o\u017cono\u015b\u0107, a z drugiej pojawiaj\u0105 si\u0119 pewne zb\u0119dne elementy, jakby krawiec skroi\u0142 idealny p\u0142aszcz ale jeszcze poimprowizowal i mu dosz\u0142y zb\u0119dne \u0142aty. J\u0119zyk bohater\u00f3w jest czasem tak\u017ce nier\u00f3\u017cnorodny, a m\u00f3g\u0142by by\u0107 indywidualny, tym sposobem syn Daniela po latach m\u00f3wi i zachowuje si\u0119 identycznie jak ojciec, jakby to ten sam bohater tylko imi\u0119 mu zmieniono (cho\u0107 tu dochodzi ocena t\u0142umaczenia na j.polski, czego zweryfikowa\u0107 nie potrafi\u0119). Za najlepsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 uwa\u017cam ostatni\u0105, cho\u0107 dopiero rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w po\u0142owie – po 400 stronach, kt\u00f3re zbyt d\u0142ugo zawi\u0105zywa\u0142y akcje. <\/p>\n\n\n\n

Na po\u017cegnanie<\/h3>\n\n\n\n

Ale powie\u015b\u0107 mia\u0142a by\u0107 godnym po\u017cegnaniem cyklu. I jest (na sw\u00f3j indywidualny spos\u00f3b). Jest najpi\u0119kniejsza, posiada najwi\u0119cej w\u0105tk\u00f3w, rodzaj\u00f3w narracji, cho\u0107 by\u0142a szansa troch\u0119 j\u0105 okroi\u0107, mo\u017ce nawet z po\u017cytkiem dla fabu\u0142y. Jest mocno przyziemna. Jej przeciwie\u0144stwem jest zawieraj\u0105cy “magi\u0119” “Cie\u0144 wiatru” – pierwszy tom, mo\u017ce infantylny momentami, mo\u017ce to taka m\u0142odzie\u017c\u00f3wka dla nie do ko\u0144ca wyros\u0142ych doros\u0142ych,ale w popkulturze ta ksi\u0105\u017cka swoje miejsce ma, fan\u00f3w tak\u017ce, o czym \u015bwiadcz\u0105 miliony sprzedanych egzemplarzy i \u015bwiatowa popularno\u015b\u0107 Zafona. Od tego si\u0119 zacz\u0119\u0142o, cho\u0107 to 5 ksi\u0105\u017cka pisarza. Podoba\u0142 mi si\u0119 te\u017c tom 3, kt\u00f3ry by\u0142 jakby d\u0142u\u017cszym opowiadaniem i takim \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy dwoma poprzednimi a ostatnim tomem. R\u00f3\u017cnie by\u0142 odbierany przez tych, kt\u00f3rzy czytali na bie\u017c\u0105co i czekali dopiero na 4 tom, znaj\u0105c ju\u017c ca\u0142o\u015b\u0107 historii mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 potrzebny. Najmniej podoba\u0142a mi si\u0119 “Gra anio\u0142a”, cho\u0107 podoba\u0142o mi si\u0119, \u017ce zostawi\u0142a czytelnika z pewnymi domys\u0142ami, kt\u00f3re zmienia\u0142y pocz\u0105tkowy odbi\u00f3r ksi\u0105\u017cki. Posta\u0107 bohatera i podejrzenia – czy naprawd\u0119 to, co si\u0119 mu przydarza, jest prawd\u0105? <\/p>\n\n\n\n

Jako film<\/h3>\n\n\n\n

To otwarte zako\u0144czenie pisarz w kolejnych dw\u00f3ch tomach \u0141opatologicznie i po wielokro\u0107 nakierowa\u0142 na w\u0142a\u015bciwy tor, czytelnik mia\u0142 okazj\u0119 kilka lub kilkana\u015bcie razy dowiedzie\u0107 si\u0119, jaka jest prawda. Takie niedopowiedzenie moim zdaniem dobrze by s\u0142u\u017cy\u0142o, podczas gdy czytelnik i tak wydedukowa\u0142, jaka jest prawda. Przeszkadza\u0107 mog\u0105 przeczuwane antyko\u015bcielne uprzedzenia i takie podej\u015bcie, \u017ce kobieta jest biernym zaspokajaczem m\u0119skich pragnie\u0144, a m\u0119\u017cczy\u017ani to my\u015bl\u0105cy na pewno nie m\u00f3zgiem przedstawiciele ludzkiego gatunku. W ostatnim tomie ju\u017c to Zafon zmienia\u0142, wprowadzi\u0142 Alicj\u0119 – siln\u0105 kobiet\u0119, ale i j\u0105 nazywaj\u0105 bohaterowie “czarownic\u0105”, “wampirzyc\u0105”, “demonem”, jej atrybutem Zafon uczyni\u0142 lateksowy gorset pod ubraniem, kt\u00f3ry jej pomaga\u0142 w walce z kontuzj\u0105 od dzieci\u0144stwa. Nawet wi\u0119c i ona jest seksualizowana czy to w warstwie stworzenia literackiego \u015bwiata, czy te\u017c relacji bohater\u00f3w. Fermin jest rubaszny, a ojciec Daniela, Daniel, syn Daniela sp\u0119dzaj\u0105 czasy swych m\u0142odo\u015bci g\u0142\u00f3wnie nie na rozmowie, a r\u00f3\u017cnych pieszczotach, dotykaniach i macankach. Przypomina mi to s\u0142owa pewnego kiedy\u015b spotkanego konesera telewizji i jej psychofana: “to by\u0142 dobry film, by\u0142o strzelanie, by\u0142a \u0142adna kobieta i jaki\u015b po\u015bcig i zagadka. To by\u0142 dobry film”.<\/p>\n\n\n\n

Kocha\u0107 czy nie?<\/h3>\n\n\n\n

Zafona albo si\u0119 pokocha albo znielubi. Nie jest to literatura wysokich lot\u00f3w, nie jest to te\u017c najlepsze czytad\u0142o, bo cho\u0107 akcja si\u0119 rozkr\u0119ca, to wiele razy si\u0119 d\u0142u\u017cy. Dla mnie to by\u0142a literatura poci\u0105gowa, cho\u0107 czasem trudno by\u0142o oderwa\u0107 si\u0119 i z niecierpliwo\u015bci\u0105 czeka\u0142em, co dalej. Mam mocno mieszane uczucia, takie podej\u015bcie \u015brodka: z\u0142e nie jest, ale te\u017c pewnej cz\u0119\u015bci cia\u0142a nie urywa. 2500 stron mo\u017cna w sumie po\u015bwi\u0119ci\u0107 na jakie\u015b dwie powie\u015bci Dostojewskiego, Dumasa, a mo\u017ce na pakiet: “Mistrza i Ma\u0142gorzat\u0119” i “Czarodziejsk\u0105 G\u00f3r\u0119”?<\/p>\n\n\n\n

Dla kogo jest ta ksi\u0105\u017cka? 4 mocne wskaz\u00f3wki:<\/h2>\n\n\n\n
    \n
  • Dla os\u00f3b, kt\u00f3re lubi\u0105 czyta\u0107 d\u0142uuugie powie\u015bci<\/li>\n\n\n\n
  • Ciekawa pozycja dla czytelnik\u00f3w – tzw. ksi\u0105\u017ckofil\u00f3w<\/li>\n\n\n\n
  • Potrzebna ksi\u0105\u017cka dla tych, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 snu\u0107 opowie\u015bci<\/li>\n\n\n\n
  • Pozycja obowi\u0105zkowa dla fan\u00f3w Zafona.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Oko\u0142o 2500 stron, fenomen literacki (ale czy faktycznie jest si\u0119 czym zachwyca\u0107?). Kilka d\u0142u\u017cszych my\u015bli o tetralogii C.R. Zafona oraz wydanym po \u015bmierci pisarza zbiorze… <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1780,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[54,55,58,87,112,118,141,214,220,221,222,223],"class_list":["post-1306","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sztuka-i-popkultura","tag-cien-wiatru","tag-cien-wiatru-recenzja","tag-crzafon","tag-gra-aniola","tag-kolejnosc-czytania-zafona","tag-labirynt-duchow","tag-miasto-mgly","tag-wiezien-nieba","tag-zafon","tag-zafon-carlos-ruiz-recenzja","tag-zafon-krytyka","tag-zafon-recenzja"],"yoast_head":"\nZafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru] - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"C.R. Zafon to fenomen literacki XXI wieku. Pisarz, kt\u00f3ry rozkocha\u0142 w sobie literacki \u015bwiat. Moja zbiorcza opinia o wszystkich tomach Zafona.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru] - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"C.R. Zafon to fenomen literacki XXI wieku. Pisarz, kt\u00f3ry rozkocha\u0142 w sobie literacki \u015bwiat. Moja zbiorcza opinia o wszystkich tomach Zafona.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/pozalogika\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"Facebook.com\/pozalogika\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-12-05T21:37:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-09T13:03:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"811\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Dariusz Oko\u0144\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Dariusz Oko\u0144\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"29 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/\"},\"author\":{\"name\":\"Dariusz Oko\u0144\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/person\/ee8191446daee40e746b1fe60afe6a15\"},\"headline\":\"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru]\",\"datePublished\":\"2022-12-05T21:37:30+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-09T13:03:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/\"},\"wordCount\":5644,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg\",\"keywords\":[\"cie\u0144 wiatru\",\"cie\u0144 wiatru recenzja\",\"crzafon\",\"gra anio\u0142a\",\"kolejno\u015b\u0107 czytania zafona\",\"labirynt duch\u00f3w\",\"miasto mg\u0142y\",\"wi\u0119zie\u0144 nieba\",\"zafon\",\"zafon carlos ruiz recenzja\",\"zafon krytyka\",\"zafon recenzja\"],\"articleSection\":[\"Sztuka i popkultura\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/\",\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/\",\"name\":\"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru] - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg\",\"datePublished\":\"2022-12-05T21:37:30+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-09T13:03:24+00:00\",\"description\":\"C.R. Zafon to fenomen literacki XXI wieku. Pisarz, kt\u00f3ry rozkocha\u0142 w sobie literacki \u015bwiat. Moja zbiorcza opinia o wszystkich tomach Zafona.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg\",\"width\":1080,\"height\":811,\"caption\":\"Zafon - grzbiety 6 ksi\u0105\u017cek pisarza\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru]\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/\",\"name\":\"Poza Logik\u0105\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization\",\"name\":\"Poza Logik\u0105. Chrze\u015bcija\u0144ski coaching i wiara\",\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/img_1_1742766565195.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/img_1_1742766565195.jpg\",\"width\":1070,\"height\":1070,\"caption\":\"Poza Logik\u0105. Chrze\u015bcija\u0144ski coaching i wiara\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/pozalogika\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/person\/ee8191446daee40e746b1fe60afe6a15\",\"name\":\"Dariusz Oko\u0144\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f5dc13b34a676c3c209a378216dad3cb59335cb1fb19a05d3352eff47b8924f9?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f5dc13b34a676c3c209a378216dad3cb59335cb1fb19a05d3352eff47b8924f9?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f5dc13b34a676c3c209a378216dad3cb59335cb1fb19a05d3352eff47b8924f9?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Dariusz Oko\u0144\"},\"description\":\"Z wykszta\u0142cenia dziennikarz i trener rozwoju osobistego, w wolnych chwilach pasjonat literatury, biegania, fotografii i samorozwoju. Wierzy w rol\u0119 \u015bwieckich w Ko\u015bciele a tak\u017ce wierzy w holistyczne podej\u015bcie do cz\u0142owieka, to dlatego uczestniczy\u0142 w kursach z zakresu dietetyki oraz treningu personalnego. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna to nie wszystko, \u0142\u0105czy j\u0105 wi\u0119c z zainteresowaniem psychologi\u0105 oraz teologi\u0105 katolick\u0105.\",\"sameAs\":[\"http:\/\/www.pozalogika.pl\",\"Facebook.com\/pozalogika\",\"Instagram.com\/pozalogika\"],\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/author\/admin9010\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru] - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em","description":"C.R. Zafon to fenomen literacki XXI wieku. Pisarz, kt\u00f3ry rozkocha\u0142 w sobie literacki \u015bwiat. Moja zbiorcza opinia o wszystkich tomach Zafona.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru] - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em","og_description":"C.R. Zafon to fenomen literacki XXI wieku. Pisarz, kt\u00f3ry rozkocha\u0142 w sobie literacki \u015bwiat. Moja zbiorcza opinia o wszystkich tomach Zafona.","og_url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/","og_site_name":"Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/pozalogika","article_author":"Facebook.com\/pozalogika","article_published_time":"2022-12-05T21:37:30+00:00","article_modified_time":"2026-04-09T13:03:24+00:00","og_image":[{"width":1080,"height":811,"url":"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Dariusz Oko\u0144","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Dariusz Oko\u0144","Szacowany czas czytania":"29 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/"},"author":{"name":"Dariusz Oko\u0144","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/person\/ee8191446daee40e746b1fe60afe6a15"},"headline":"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru]","datePublished":"2022-12-05T21:37:30+00:00","dateModified":"2026-04-09T13:03:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/"},"wordCount":5644,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg","keywords":["cie\u0144 wiatru","cie\u0144 wiatru recenzja","crzafon","gra anio\u0142a","kolejno\u015b\u0107 czytania zafona","labirynt duch\u00f3w","miasto mg\u0142y","wi\u0119zie\u0144 nieba","zafon","zafon carlos ruiz recenzja","zafon krytyka","zafon recenzja"],"articleSection":["Sztuka i popkultura"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/","url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/","name":"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru] - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg","datePublished":"2022-12-05T21:37:30+00:00","dateModified":"2026-04-09T13:03:24+00:00","description":"C.R. Zafon to fenomen literacki XXI wieku. Pisarz, kt\u00f3ry rozkocha\u0142 w sobie literacki \u015bwiat. Moja zbiorcza opinia o wszystkich tomach Zafona.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#primaryimage","url":"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg","contentUrl":"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Screenshot_2024-07-24-01-13-24-025_com.instagram.android-edited.jpg","width":1080,"height":811,"caption":"Zafon - grzbiety 6 ksi\u0105\u017cek pisarza"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/12\/05\/1306\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pozalogika.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Zafon i gor\u0105czka Zafonowska [opinia o wszystkich tomach Cienia Wiatru]"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#website","url":"https:\/\/pozalogika.pl\/","name":"Poza Logik\u0105","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pozalogika.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization","name":"Poza Logik\u0105. Chrze\u015bcija\u0144ski coaching i wiara","url":"https:\/\/pozalogika.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/img_1_1742766565195.jpg","contentUrl":"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/img_1_1742766565195.jpg","width":1070,"height":1070,"caption":"Poza Logik\u0105. Chrze\u015bcija\u0144ski coaching i wiara"},"image":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/pozalogika"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/person\/ee8191446daee40e746b1fe60afe6a15","name":"Dariusz Oko\u0144","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f5dc13b34a676c3c209a378216dad3cb59335cb1fb19a05d3352eff47b8924f9?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f5dc13b34a676c3c209a378216dad3cb59335cb1fb19a05d3352eff47b8924f9?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f5dc13b34a676c3c209a378216dad3cb59335cb1fb19a05d3352eff47b8924f9?s=96&d=mm&r=g","caption":"Dariusz Oko\u0144"},"description":"Z wykszta\u0142cenia dziennikarz i trener rozwoju osobistego, w wolnych chwilach pasjonat literatury, biegania, fotografii i samorozwoju. Wierzy w rol\u0119 \u015bwieckich w Ko\u015bciele a tak\u017ce wierzy w holistyczne podej\u015bcie do cz\u0142owieka, to dlatego uczestniczy\u0142 w kursach z zakresu dietetyki oraz treningu personalnego. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna to nie wszystko, \u0142\u0105czy j\u0105 wi\u0119c z zainteresowaniem psychologi\u0105 oraz teologi\u0105 katolick\u0105.","sameAs":["http:\/\/www.pozalogika.pl","Facebook.com\/pozalogika","Instagram.com\/pozalogika"],"url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/author\/admin9010\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1306","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1306"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1306\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3031,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1306\/revisions\/3031"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1780"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}