{"id":2004,"date":"2024-11-22T15:38:31","date_gmt":"2024-11-22T15:38:31","guid":{"rendered":"http:\/\/pozalogika.pl\/?p=2004"},"modified":"2026-04-07T23:17:48","modified_gmt":"2026-04-07T23:17:48","slug":"zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/","title":{"rendered":"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"666\" src=\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg\" alt=\"Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa\" class=\"wp-image-2006\" srcset=\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg 1000w, https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg-300x200.jpg 300w, https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg-768x511.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Mam w swoim \u017cyciu trzech najwa\u017cniejszych pisarzy: C.S. Lewisa, J.R.R. Tolkiena i G. Greene&#8217;a. Poznawa\u0142em ich chyba w tej w\u0142a\u015bnie kolejno\u015bci. Zawdzi\u0119czam im spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego, jaki i kim jestem. Oczywi\u015bcie na tej drodze byli i inni, jak H. Hesse, F. Dostojewski, J. Tischner, L. Ko\u0142akowski, L. Staff i inni. Ale to Lewis, Tolkien, Greene to moja tr\u00f3jka. O Tolkienie kilka tekst\u00f3w na stronie ju\u017c jest (gdzie\u015b je tu powplatam), o Greene&#8217;ie te\u017c co\u015b nied\u0142ugo pewnie dodam. Ale zosta\u0142 C.S. Lewis. Jak mog\u0142em nigdy nie napisa\u0107 o nim wprost? Bo cytowa\u0142em go na tej stronie czasem wprost lub maj\u0105c w g\u0142owie jego spos\u00f3b my\u015blenia. No w\u0142a\u015bnie: spos\u00f3b my\u015blenia. Nauczy\u0142 mnie tego, jakiej\u015b formy argumentowania, poszukiwania logiki ale i otwarcia na metafizyk\u0119 (i m\u00f3g\u0142bym teraz opisa\u0107 wiele jego koncepcji, kt\u00f3re mi zosta\u0142y w g\u0142owie). <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Nie jest to jednak subiektywny ,,blogowy&#8221; wpis o ulubionym pisarzu, ale chcia\u0142em podej\u015b\u0107 do tematu troch\u0119 ,,naukowo&#8221;, mniej subiektywnie, opowiedzie\u0107 o tw\u00f3rczo\u015bci Lewisa (22 listopada to wa\u017cna data w jego \u017cyciu &#8211; data \u015bmierci, ale w listopad to te\u017c data narodzin pisarza). Ale chc\u0119 te\u017c opowiedzie\u0107 o idei, kt\u00f3ra mnie od lat fascynuje: humanizm chrze\u015bcija\u0144ski. Pozornie oksymoron, ale tak nie jest. To chyba najd\u0142u\u017cszy tekst na tej stronie, tak wi\u0119c: tylko dla wytrwa\u0142ych \ud83d\ude42 Zacz\u0105\u0142em ten artyku\u0142 pisa\u0107 albo w grudniu 2023 roku albo w lutym 2024 roku, trwa\u0142o to do maja, a wi\u0119c kawa\u0142 czasu. Jest to wi\u0119c tekst wysiedziany, przemy\u015blany, finalnie troszk\u0119 jednak go jeszcze przerobi\u0142em.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Spis tre\u015bci:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><a href=\"#a1\">Z\u0142ota. Ale czy ju\u017c legenda?<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"#a2\">Jeszcze troch\u0119 personalnie o personalizmie<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"#a3\">C.S. Lewis &#8211; Niezapomniany zapomniany?<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"#a4\">Uformowani do mi\u0142o\u015bci i relacji z Mi\u0142o\u015bci\u0105<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"#a5\">\u017by\u0107 w cywilizacji Wiecznej<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"#a6\">Ko\u015bci\u00f3\u0142, pa\u0144stwo, mn\u00f3stwo pyta\u0144<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"#a6\">Czym jest personalizm chrze\u015bcija\u0144ski? 5 cech humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"#a7\">FAQ<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"#a8\">Wpisy o J.R.R. Tolkienie<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#a9\"><strong>Przypisy<\/strong><\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">,,Dot\u0105d odczuwa\u0142em to, co zwykle jest udzia\u0142em cz\u0142owieka w moim wieku \u2013 czu\u0142em si\u0119 jak stare drzewo, kt\u00f3re traci po kolei wszystkie swoje li\u015bcie; to natomiast odczu\u0142em jak cios topora przecinaj\u0105cy korzenie\u201d<a id=\"sdfootnote1anc\" href=\"#sdfootnote1sym\"><sup>1<\/sup><\/a> \u2013 napisa\u0142 J.R.R. Tolkien do swojej c\u00f3rki kilka dni po \u015bmierci C.S. Lewisa. Obaj mocno si\u0119 przyja\u017anili, cho\u0107 ich relacja os\u0142ab\u0142a pod koniec \u017cycia Lewisa. Obaj byli apologetami chrze\u015bcija\u0144stwa, obaj wnie\u015bli obfity wk\u0142ad w literatur\u0119, obaj prze\u017cywali swoj\u0105 wiar\u0119 silnie a tak r\u00f3\u017cnie. Bez Lewisa by\u0107 mo\u017ce \u015bwiat nie pozna\u0142by ,,W\u0142adcy Pier\u015bcieni\u201d. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Tolkien przyczyni\u0142 si\u0119 do nawr\u00f3cenia Lewisa, i cho\u0107 Pan B\u00f3g poradzi\u0142by sobie na sw\u00f3j spos\u00f3b z niewierz\u0105cym filozofem i profesorem literatury, to J.R.R. Tolkien pom\u00f3g\u0142 \u0142asce Bo\u017cej dotrze\u0107 do Lewisa (cho\u0107 chyba to w\u0142a\u015bnie tak B\u00f3g sobie ,,poradzi\u0142\u201d z tym niewierz\u0105cym filozofem i profesorem literatury \u2013 wysy\u0142aj\u0105c do niego drugiego profesora, ale za to j\u0119zykoznawc\u0119, skoro B\u00f3g to Logos).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Dlaczego wspominam o Lewisie? Bo od kilku lat szukam go w dyskursie m\u00f3wi\u0105cym o Ko\u015bciele. By\u0142 chyba 2016 rok jak pomy\u015bla\u0142em sobie: \u015bwieccy nie tylko musz\u0105, ale mog\u0105 dzia\u0142a\u0107, trzeba zapatrze\u0107 si\u0119 na pierwszych chrze\u015bcijan, trzeba odkopa\u0107 idee humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego (zakocha\u0142em si\u0119 wtedy w tym pozornym oksymoronie, bo jak to: humanizm a po\u0142\u0105czony z chrze\u015bcija\u0144stwem? S\u0142owo daj\u0119, ze szko\u0142y pami\u0119tam, \u017ce je\u015bli humanizm to chyba musi si\u0119 to sko\u0144czy\u0107 greck\u0105 tragedi\u0105). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Przez te minione lata ten ludzki obraz naszego Ko\u015bcio\u0142a mia\u0142 wiele odcieni i barw, m\u00f3wi\u0105c wprost: by\u0142 to nie\u0142atwy czas. Niedawno przecie\u017c pojawi\u0142a si\u0119 gorzka ksi\u0105\u017cka ,,Koniec \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego\u201d Ch. Delsol. Od tych kilku lat intensywnie zapatruj\u0119 si\u0119 na C.S. Lewisa, kt\u00f3rego renesans nad Wis\u0142\u0105 prze\u017cywali\u015bmy kilka lat temu, a w kt\u00f3rego s\u0142owach widz\u0119 wiele recept na tak aktualne problemy. Ale czy pisarz, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 z fantasy i s-f m\u00f3g\u0142 by\u0107 tak blisko rzeczywisto\u015bci? Bo by\u0107 mo\u017ce, b\u0119d\u0105c \u015bwiadkiem burzliwej historii XX wieku, mo\u017cna by\u0142o albo milcze\u0107, albo krzycze\u0107, albo dostosowa\u0107 sw\u00f3j j\u0119zyk do alegorii.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Lewis, podobnie jak cho\u0107by we Francji Maritain, a w Polsce Wojty\u0142a i Tischner, by\u0142 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 koncepcji, kt\u00f3rej nazwy wprost nie wypowiedzia\u0142, mo\u017ce nawet zdziwi\u0142by si\u0119 nawet na te s\u0142owa, a idee tej koncepcji krzewi\u0142, tak jak i by\u0142y one obecne cho\u0107by we Francji, w Polsce (wiatr Ducha wieje k\u0119dy chce).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">U schy\u0142ku 2023 roku wypada\u0142a 60 rocznica \u015bmierci pisarza, nie chc\u0119 streszcza\u0107 jego \u017cycia, kt\u00f3re cicho zgas\u0142o przyt\u0142umione przez zamach na J.F. Kennedy&#8217;ego. Pisarza pozostaj\u0105cego w cieniu drugiego wielkiego Inklinga &#8211; J.R. R. Tolkiena. To w\u0142a\u015bnie autor ,,W\u0142adcy Pier\u015bcieni\u201d w li\u015bcie opatrzonym dopiskiem: ,,bez daty; listopad lub grudzie\u0144 1963\u201d napisa\u0142 po \u015bmierci przyjaciela: ,,By\u0142 wielkim cz\u0142owiekiem, kt\u00f3rego zimne oficjalne nekrologi ledwie musn\u0119\u0142y, miejscami niesprawiedliwie. Mo\u017cna si\u0119 z nich dowiedzie\u0107, jak niewiele prawdy jest w ocenach literackich \u2013 zosta\u0142y one napisane, kiedy jeszcze \u017cy\u0142\u201d<a id=\"sdfootnote2anc\" href=\"#sdfootnote2sym\"><sup>2<\/sup><\/a>. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Podoba mi polska notka prasowa o C.S. Lewisie, kt\u00f3r\u0105 opublikowa\u0142 ,,Miesi\u0119cznik Znak\u201d w wakacyjnym numerze z 1948 roku, gdy zosta\u0142y przedrukowane fragmenty jednej z najs\u0142ynniejszych ksi\u0105\u017cek pisarza &#8211; ,,List\u00f3w starego diab\u0142a do m\u0142odego: ,,Lewis jest anglikaninem , posiada jednak znajomo\u015b\u0107 i wyczucie nauki Ko\u015bcio\u0142a, jak tez du\u017ce sk\u0142onno\u015bci ku katolicyzmowi . Ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3rej fragmenty drukujemy, odpowiada najlepszym tradycjom literatury angielskiej, \u0142\u0105cz\u0105c b\u0142yskotliwo\u015b\u0107 stylu, zami\u0142owanie do paradoksu z charakterystyczn\u0105 dla wielu pisarzy angielskich umiej\u0119tno\u015bci\u0105 m\u00f3wienia z humorem o najg\u0142\u0119bszych zagadnieniach bytu. (str 452, nr 12, lipiec-sierpie\u0144 1948)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Chc\u0119 powiedzie\u0107 o Lewisie zadaj\u0105c pytanie: w kt\u00f3rym miejscu widzia\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 &#8211; on anglikanin (w przeciwie\u0144stwie do katolika Tolkiena), kt\u00f3remu do katolicyzmu by\u0142o blisko, kt\u00f3ry stworzy\u0142 koncepcj\u0119 &#8220;chrze\u015bcija\u0144stwa po prostu&#8221; \u2013 tego, co chrze\u015bcijan \u0142\u0105czy, nie za\u015b dogmatycznie dzieli. Lewis, kt\u00f3ry by\u0142 mediewist\u0105 a jego &#8220;Odrzucony obraz. Wprowadzenie do literatury \u015bredniowiecznej i renesansowej&#8221; to pochwa\u0142a wiedzy wiek\u00f3w \u015brednich (uwa\u017ca\u0142, \u017ce wielkim wynalazkiem \u015bredniowiecza by\u0142 tzw. model byt\u00f3w, gdzie B\u00f3g, anio\u0142owie, ludzie, ca\u0142e stworzenie maj\u0105 swoje miejsce). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Ten sam Lewis, kt\u00f3ry wychwala\u0142 model by\u0142 te\u017c cz\u0142owiekiem lekko ba\u0142aganiarskim, pisa\u0142 ksi\u0105\u017cki g\u0142\u0119bokie, celne, b\u0142yskotliwe, kt\u00f3re nie wymaga\u0142y dopracowywania (<a data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2023\/05\/01\/pierscien-to-bomba-a-swiat-to-fikcja\/\" href=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2023\/05\/01\/pierscien-to-bomba-a-swiat-to-fikcja\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">kto interesuje si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 jego przyjaciela Tolkiena,<\/a> ten wie ile wersji jednej historii i ile szkic\u00f3w jednej postaci potrafi\u0142o powsta\u0107, a polski czytelnik obecnie z ekscytacj\u0105 \u015bledzi premier\u0119 ka\u017cdego kolejnego tomu obszernej ,,Historii \u015ar\u00f3dziemia\u201d, nie brak tu adrenaliny, czy projekt si\u0119 jednak powiedzie, nie zostanie przerwany i dzi\u0119ki temu doczekamy premiery ostatniego tomu), a przynajmniej Lewis nie martwi\u0142 si\u0119 o to, by przy felietonach i powie\u015bciach za d\u0142ugo grzeba\u0107. I mimo tego tw\u00f3rczego p\u0119du cech\u0105 rozpoznawaln\u0105 jego tw\u00f3rczo\u015bci niebeletrystycznej jest zrozumia\u0142o\u015b\u0107 a jednocze\u015bnie logiczno\u015b\u0107 argument\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Tak wi\u0119c pragn\u0119 powiedzie\u0107 o humanizmie chrze\u015bcija\u0144skim pami\u0119taj\u0105c o C.S. Lewisie, chc\u0119 r\u00f3wnie\u017c przypomnie\u0107 sam\u0105 ide\u0119, kt\u00f3ra od wielu lat wymaga jej przypomnienia w kontek\u015bcie przede wszystkim \u015bwieckich w Ko\u015bciele, ich roli, funkcji. Je\u015bli Ko\u015bci\u00f3\u0142 to duchowni i \u015bwieccy, to mowy o tych ostatnich nigdy do\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-medium-font-size\" id=\"a1\"><strong>Z\u0142ota. Ale czy ju\u017c legenda?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">By\u0142 to z\u0142oty okres i to w nim upatrywa\u0107 nale\u017cy tzw. ,,apogeum chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d, o kt\u00f3rym pisa\u0142 a nawet tak zatytu\u0142owa\u0142 sw\u0105 prac\u0119 historyk J. Le Goff. Wiek XIII, bo to o nim mowa, jest tropem w tych poszukiwaniach. Korzeni bowiem tzw. ,,humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego\u201d doszukiwa\u0107 si\u0119 mo\u017cna w \u015bredniowieczu, to w\u0142a\u015bnie ta epoka, nies\u0142usznie nazywana ,,wiekami \u015brednimi\u201d przyczyni\u0142a si\u0119 do rozwoju \u017cycia kulturalnego ale i intelektualnego (wspomnie\u0107 warto na filozof\u00f3w, z Tomaszem z Akwinu, kt\u00f3ry opr\u00f3cz teologicznej wyk\u0142adni \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego potrafi\u0142 te\u017c ,,ochrzci\u0107\u201d, czy te\u017c przetworzy\u0107 w spos\u00f3b chrze\u015bcija\u0144ski nauk\u0119 Arystotelesa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"> I cho\u0107 sama nauka uczni\u00f3w Chrystusa przez wieki by\u0142a inspiracj\u0105 dla chrze\u015bcija\u0144skiego personalizmu, o koncepcji tej \u015bwiat sobie przypomnia\u0142 w okresie XX wieku &#8211; czasie dw\u00f3ch wielkich wojen, zbiorowej degradacji idei i moralno\u015bci, obrazu zag\u0142ady cz\u0142owieka. Nad t\u0105 odmian\u0105 personalizmu zastanawia\u0142 si\u0119 dwudziestowieczny francuski filozof J.Maritain &#8211; rozmy\u015bla\u0142 nad dziedzictwem \u015bredniowiecza i nad rol\u0105 i obecno\u015bci\u0105 Boga w kulturze, w \u017cyciu spo\u0142ecznym wsp\u00f3\u0142czesnych, nad tym co si\u0119 sta\u0142o z dawnymi idea\u0142ami. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Nie by\u0142o to rozpaczliwe patrzenie wstecz, pe\u0142ne melancholii i narzekania na to, \u017ce ,,przemija posta\u0107 tego \u015bwiata\u201d, ale poszukiwanie lekarstwa na wypieranie chrze\u015bcija\u0144stwa poza obszar zainteresowa\u0144 cz\u0142owieka (w tym momencie do g\u0142owy mi przychodzi wspomniana wy\u017cej ksi\u0105\u017cka Ch.Delsol, o kt\u00f3rej p\u00f3\u017aniej wspomn\u0119 wi\u0119cej &#8211; r\u00f3wnie\u017c my\u015bl filozoficzna francuska, wyobra\u017cam sobie, \u017ce Delsol mo\u017ce w tym samym duchu co Maritain, w podobnym kryzysie za oknem i ona sw\u00f3j ,,Koniec \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego\u201d napisa\u0142a, b\u0119d\u0105c bardzo szczera ale uczciwa w pisaniu o kryzysie, z wiar\u0105 jednak, \u017ce pokazanie trudnych miejsc pomo\u017ce je naprawi\u0107).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-medium-font-size\" id=\"a2\"><strong>Jeszcze troch\u0119 personalnie o personalizmie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Pomys\u0142em na &#8220;ratunek&#8221; by\u0142o przypomnienie o chrze\u015bcija\u0144skich warto\u015bciach w codziennym \u017cyciu &#8211; \u017cyciu najcz\u0119\u015bciej \u015bwieckich. XIX-wieczne ruchy robotnicze by\u0142y dobr\u0105 okazj\u0105 na ewangelizacj\u0119, ale okazj\u0105 chyba niedostatecznie wykorzystan\u0105, pojawia si\u0119 wi\u0119c humanizm chrze\u015bcija\u0144ski w wieku XX, obok niego personalizm ze zwr\u00f3ceniem uwagi na godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, na jego relacj\u0119 z Bogiem. Pozostaje jeszcze przestanie bycia biernym, t\u0105 aktywno\u015bci\u0105 chrze\u015bcijan nie by\u0142 pomys\u0142 stworzenia ,,Pa\u0144stwa Bo\u017cego\u201d, narzucania wiary albo podporz\u0105dkowania jej pa\u0144stwa. To \u015bwieccy i ich rola gra\u0142y tu pierwsze skrzypce: chrze\u015bcijanie, kt\u00f3rzy w swojej pracy, w codzienno\u015bci wcielaliby w \u017cycie warto\u015bci wiary, ludzie dla kt\u00f3rych religia by\u0142aby obecna w ich wyborach, czynach, kt\u00f3rzy z pomoc\u0105 \u0142aski Bo\u017cej dzia\u0142aliby, a jednocze\u015bnie \u017cyliby w \u015bwiecie doczesnym jako \u015bwieccy. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Maritain patrzy\u0142 i na tomizm i na wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, i na chrze\u015bcija\u0144stwo i na \u015bwieckie pa\u0144stwo. Nale\u017ca\u0142o spojrze\u0107 i na godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka na tle dw\u00f3ch wielkich wojen, kt\u00f3re przecie\u017c to humanistyczne ale i chrze\u015bcija\u0144sko stw\u00f3rcze pi\u0119kno cz\u0142owieka pr\u00f3bowa\u0142y zniszczy\u0107 i potrzeba by\u0142o nakarmi\u0107 \u015bwiat przypomnieniem o Bogu. Do tego &#8211; przypomnienia o Stw\u00f3rcy oraz godno\u015bci cz\u0142owieka &#8211; chrze\u015bcija\u0144skiemu humanizmowi i Maritainowi (ale i Wojtyle w jego wizji personalizmu, ale i wielu innym reprezentantom nurtu) by\u0142 potrzebny chyba najwa\u017cniejszy zestaw poj\u0119\u0107: Wcielenie i Zmartwychwstanie Chrystusa, kt\u00f3re by\u0142y podkre\u015bleniem godno\u015bci przymierza Chrystusa z cz\u0142owiekiem, roli indywidualnej relacji cz\u0142owieka ze Stw\u00f3rc\u0105 (B\u00f3g nie zbawia pa\u0144stw, a nawet cywilizacji, ale zawsze indywidualnego cz\u0142owieka, z kt\u00f3rym \u017cyje w relacji). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Przy czym to chrze\u015bcija\u0144stwo jest jednocze\u015bnie humanistyczne, bo skupia si\u0119 na cz\u0142owieku, cho\u0107 nie w spos\u00f3b antropocentryczny ale w relacji z Bogiem i do Niego. To wszystko brzmi jak pr\u00f3ba stworzenia utopii, ale jednocze\u015bnie personalizm chrze\u015bcija\u0144ski &#8211; ta pr\u00f3ba stworzenia ,,humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego\u201d posz\u0142a w \u015bwiat: F. Mauriac, Pawe\u0142 VI, filozof Karol Wojty\u0142a a p\u00f3\u017aniej papie\u017c Jan Pawe\u0142 II, a tak\u017ce dla jednych zbyt kontrowersyjny dla drugich za bardzo religijny (sp\u00f3r rozwi\u0105za\u0142 papie\u017c Pawe\u0142 VI) pisarz i dziennikarz Graham Greene (nies\u0142usznie zapomniany i jakby wyparty, a tak bardzo jest nam chyba potrzebny w\u0142a\u015bnie dzi\u015b powr\u00f3t do jego literackich moralnych niepokoj\u00f3w zwi\u0105zanych z dusz\u0105), nie wiem na ile \u015bwiadomie ale pisz\u0105c o chrze\u015bcija\u0144stwie ociera\u0142 si\u0119 o t\u0119 odmian\u0119 personalizmu tak\u017ce Leszek Ko\u0142akowski (a Tischnerowska &#8220;agatologia&#8221; z jego &#8220;filozofii dramatu&#8221; spotkania z Innym &#8211; z drugim cz\u0142owiekiem?), przeczucia tego nurtu wcze\u015bniej te\u017c czu\u0142 G.K. Chesterton, idee te wcieli\u0142 w \u017cycie przecie\u017c Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II (Konstytucja dogmatyczna o Ko\u015bciele ,,Lumen gentium\u201d m\u00f3wi m.in. o \u015bwieckich, ich powo\u0142aniu do \u015bwi\u0119to\u015bci, o misji. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II by\u0142 momentem, gdy \u0142aska Ducha wyla\u0142a si\u0119 obficie, zauwa\u017cono rol\u0119 \u015bwieckich w budowaniu Ko\u015bcio\u0142a ale i zauwa\u017cono, \u017ce i \u015bwiecko\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce by\u0107 drog\u0105 do \u015bwi\u0119to\u015bci, i<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-medium-font-size\" id=\"a3\"><strong>C.S. Lewis &#8211; Niezapomniany zapomniany?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">W tym zestawieniu nie wspomnia\u0142em o bohaterze tego tekstu &#8211; o C.S. Lewisie. Celowo, bo teraz b\u0119dzie o nim wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Lewis kojarzy si\u0119 chyba przede wszystkim z ,,kronikami narnijskimi\u201d &#8211; to w siedmiu tomach alegorycznej opowie\u015bci dla dzieci i doros\u0142ych, kt\u00f3rzy by\u0107 mo\u017ce ju\u017c wyparli z g\u0142owy etap ba\u015bni i przygody (ale w ko\u0144cu ten, kto raz wszed\u0142 do Narnii, tak szybko jej nie opu\u015bci, a ju\u017c napewno ten, kto zosta\u0142 jej kr\u00f3lem, zostaje nim na zawsze, parafrazuj\u0105c jeden z w\u0105tk\u00f3w opowie\u015bci). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Je\u015bli nie Narnia, to by\u0107 mo\u017ce kto\u015b kojarzy kt\u00f3r\u0105\u015b z radiowych pogadanek moralnych, gdy w burzliwym okresie XX-wiecznej historii pisarz by\u0142 g\u0142osem moralnym Wielkiej Brytanii, ale i \u015bwiata, bo jeszcze za jego \u017cycia napisane przez niego ,,Listy starego diab\u0142a do m\u0142odego\u201d ukaza\u0142y si\u0119 tak\u017ce w Ameryce, poza Europ\u0119 wysz\u0142y te\u017c felietony oraz artyku\u0142y prasowe Lewisa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Pisarz, dziennikarz, ale przede wszystkim badacz i naukowiec. Gdy \u015brodowisko akademickie wrogo i prze\u015bmiewczo patrzy\u0142o na J.R.R. Tolkiena, gdy ten w 1937 roku wyda\u0142 ,,Hobbita, czyli tam i z powrotem\u201d (co okaza\u0142o si\u0119 zreszt\u0105 sukcesem wydawniczym i prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to, \u017ce za wiele lat powsta\u0142 ,,W\u0142adca Pier\u015bcieni\u201d), jednym z nielicznych akademik\u00f3w, kt\u00f3rzy rozumieli ten literacki fenomen by\u0142 przyjaciel Tolkiena &#8211; w\u0142a\u015bnie C.S. Lewis (nie by\u0142 sam, bo obok niego wsparciem by\u0142o jeszcze kilku przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy rozprawiali o literaturze oraz \u015bwiecie w utworzonym przez siebie nieformalnym ,,stowarzyszeniu\u201d Inkling\u00f3w). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Lewis naukowo zajmowa\u0142 si\u0119 literatur\u0105, przede wszystkim \u015bredniowieczn\u0105 i renesansow\u0105. Ale m\u00f3wi\u0105c o obu tych epokach trudno nie wspomnie\u0107 o antyku, od kt\u00f3rego chcia\u0142o si\u0119 odgrodzi\u0107 \u015bredniowiecze (a niekt\u00f3re idee, cho\u0107by filozoficzne, wr\u0119cz ,,ochrzci\u0107\u201d), a z kt\u00f3rego w spos\u00f3b wr\u0119cz oczywisty chcia\u0142 czerpa\u0107 renesans. Ten dualizm sacrum i doczesno\u015bci w Lewisie przenika\u0142 si\u0119 w spos\u00f3b wr\u0119cz fascynuj\u0105cy: dla zachwyconego cz\u0142owiekiem i humanizmem pisarza oraz naukowca wa\u017cne (a nawet najwa\u017cniejsze) by\u0142o chrze\u015bcija\u0144stwo, kt\u00f3rego zosta\u0142 apologet\u0105, w kt\u00f3re wierzy\u0142 na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Nawr\u00f3cony (zreszt\u0105 przez katolika J.R.R. Tolkiena) z walcz\u0105cego s\u0142owem i intelektem ateisty sta\u0142 si\u0119 gorliwym obro\u0144c\u0105 (u\u017cywaj\u0105cym tej samej broni, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej walczy\u0142 a wi\u0119c wspomnianych s\u0142\u00f3w oraz rozumu) chrze\u015bcija\u0144stwa. I cho\u0107 pozosta\u0142 w Ko\u015bciele Anglika\u0144skim (blisko mu jednak by\u0142o do katolicyzmu, cho\u0107by przez pogl\u0105d na kap\u0142a\u0144stwo kobiet) stworzy\u0142 tzw. ,,chrze\u015bcija\u0144stwo po prostu\u201d &#8211; to, co wsp\u00f3lne, ekumeniczne dla wszystkich braci w wierze, nie skupione wok\u00f3\u0142 r\u00f3\u017cnic ale przy postaci Chrystusa. Je\u015bli szuka\u0107 samego sedna humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego C.S. Lewisa, ale w og\u00f3le tej idei, to jest to w\u0142a\u015bnie Chrystus. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">C\u00f3\u017c za odkrycie, mo\u017cna powiedzie\u0107. Przecie\u017c to oczywiste, \u017ce sednem jest Jezus. Samym sednem humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego jest Jezus &#8211; poprzez Wcielenie, czyli Jego przyj\u015bcie na \u015bwiat &#8211; Boskiego Logos, Jego Zmartwychwstanie oraz indywidualna relacja ka\u017cdego cz\u0142owieka z Bogiem. Id\u0105c od tych prawd si\u0119gn\u0105\u0107 trzeba po tzw. ,,organicyzm\u201d, o kt\u00f3rym s\u0142yszymy u Paw\u0142a Aposto\u0142a &#8211; wszyscy jeste\u015bmy jednym Cia\u0142em, cz\u0142onkami Cia\u0142a, a g\u0142ow\u0105 jest Chrystus. Pozytywi\u015bci powiedzieliby, \u017ce je\u015bli boli jeden z cz\u0142onk\u00f3w cia\u0142a, cierpi ca\u0142y organizm (ich remedium na ten b\u00f3l by\u0142a przecie\u017c praca u podstaw i asymilacja r\u00f3\u017cnych warstw spo\u0142ecznych). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Chrze\u015bcijanie pierwszych wiek\u00f3w i \u017cyj\u0105cy we wsp\u00f3lnotach tak w\u0142a\u015bnie \u017cyli: kto mia\u0142 wi\u0119cej &#8211; dawa\u0142 temu, kt\u00f3ry mia\u0142 mniej. Kto nie mia\u0142 czym si\u0119 podzieli\u0107, modli\u0142 si\u0119. A patrz\u0105cy na to nie-chrze\u015bcijanie m\u00f3wili o wyznawcach Jezusa, \u017ce to ci co tak si\u0119 mi\u0142uj\u0105. M\u00f3wi\u0119 o tym dlatego, \u017ce w kontek\u015bcie chrze\u015bcija\u0144stwa i tego \u017cycia jako jedno &#8220;cia\u0142o&#8221;, tak jak \u015bw. Pawe\u0142, pisze r\u00f3wnie\u017c C.S. Lewis w swoim ,,Chrze\u015bcija\u0144stwie po prostu\u201d. Nale\u017cy do tego doda\u0107 chrze\u015bcija\u0144ski fakt, \u017ce cz\u0142owiek jest \u015bwi\u0105tyni\u0105 Ducha \u015awi\u0119tego, \u017ce mieszka w nim B\u00f3g. Jezus przez Wcielenie, przez przyj\u0119cie ludzkiej natury wywy\u017cszy\u0142 cz\u0142owieka ponad inne stworzenie (zreszt\u0105 uczyni\u0142 to ju\u017c w Ogrodzie Eden). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Ludzkie cia\u0142o, ludzka dusza i duch &#8211; to co fizyczne, co psychologiczne i co tchni\u0119te przez Boga jako nie\u015bmiertelne &#8211; stanowi cz\u0142owieka. To ten ,,humanizm\u201d czyli cz\u0142owiek, a jednak humanizm nie antropocentryczny a chrze\u015bcija\u0144ski bo sednem jest tu B\u00f3g &#8211; bo trzeba tu ci\u0105gle pami\u0119ta\u0107 o tym nowym przymierzu &#8211; Wcieleniu i Zmartwychwstaniu. Je\u015bli cz\u0142owiek jest obrazem Boga, to znaczy \u017ce jest istot\u0105 doskona\u0142\u0105. Cho\u0107 wiemy, \u017ce jednocze\u015bnie jest s\u0142aby i posiada ograniczenia, cho\u0107 cz\u0142owiek jest kruchy i grzeszny, to posiada godno\u015b\u0107. Tylko jak pogodzi\u0107 t\u0119 grzeszno\u015b\u0107 z byciem idealnym stworzeniem, z byciem obrazem Najwy\u017cszego? <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Czy cz\u0142owiek s\u0142aby mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem Boga (w tym miejscu ponownie ju\u017c wylewam morze \u0142ez, \u017ce w Polsce w obecnej sytuacji medialnej zapomnieli\u015bmy o Grahamie Greene\u2019ie, \u017ce nasz ko\u015bcielny dyskurs w ostatnich latach zapomnia\u0142 o wybitnej powie\u015bci ,,Moc i chwa\u0142a\u201d, kt\u00f3ra pokazuje pot\u0119g\u0119 i chwa\u0142\u0119 Ko\u015bcio\u0142a a jednocze\u015bnie s\u0142abo\u015b\u0107 ludzkich r\u0105k i grzeszno\u015b\u0107 nas wszystkich, kt\u00f3rzy to Bo\u017ce Kr\u00f3lestwo staramy si\u0119 budowa\u0107, cz\u0119sto si\u0119 potykaj\u0105c, ale maj\u0105c przecie\u017c naszego Mistrza)? <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">I na to pytanie Lewis znajduje odpowied\u017a w eseju ,,K\u0142opoty z &lt;&lt;Iksem>>&#8230;\u201d: ,,(&#8230;) B\u00f3g widzi jak wszystkie Jego plany s\u0105 niszczone w ten sam spos\u00f3b, w jaki ulegaj\u0105 zniszczeniu nasze ma\u0142e plany \u2013 przez niegodziwo\u015b\u0107 samych ludzi. Wszystko, co On im ofiarowa\u0142 po to, by byli szcz\u0119\u015bliwi, oni obracaj\u0105 w okazj\u0119 do k\u0142\u00f3tni i zazdro\u015bci, nadu\u017cy\u0107, zach\u0142anno\u015bci i bufonady. Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce w przypadku Boga sprawa przedstawia si\u0119 zupe\u0142nie inaczej, poniewa\u017c gdyby On chcia\u0142, m\u00f3g\u0142by zmieni\u0107 ludzkie charaktery, a my nie jeste\u015bmy w stanie. Ta r\u00f3\u017cnica jednak nie si\u0119ga tak g\u0142\u0119boko, jak by si\u0119 mog\u0142o wydawa\u0107 na pierwszy rzut oka. B\u00f3g ustali\u0142 regu\u0142\u0119 dla siebie samego, \u017ce nie b\u0119dzie zmienia\u0142 charakter\u00f3w ludzi wbrew nim samym. Mo\u017ce je zmienia\u0107 i b\u0119dzie to czyni\u0142 \u2013 ale tylko je\u017celi Mu ludzie na to pozwol\u0105. W ten spos\u00f3b rzeczywi\u015bcie i prawdziwie ograniczy\u0142 sw\u0105 moc. Czasem zastanawiamy si\u0119, czemu to zrobi\u0142, lub nawet woleliby\u015bmy, by tego nie uczyni\u0142, lecz On najwyra\u017aniej widzi w tym jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107. Woli mie\u0107 \u015bwiat istot wolnych, z ca\u0142ym ryzykiem, jakie to za sob\u0105 poci\u0105ga, ni\u017c \u015bwiat ludzi, kt\u00f3rzy jak maszyny post\u0119powaliby w\u0142a\u015bciwie, nie potrafi\u0105c inaczej. Im lepiej sobie wyobrazimy, jak wygl\u0105da\u0142by \u015bwiat idealnych automatycznych istot, tym \u0142atwiej, s\u0105dz\u0119, zrozumiemy Jego m\u0105dro\u015b\u0107 (&#8230;)\u201d (C.S. Lewis &#8211; ,,B\u00f3g na \u0142awie oskar\u017conych\u201d, wyd. Logos, Warszawa, str. 78). Jest to przyk\u0142ad na mi\u0142osierdzie Boga, kt\u00f3rym darzy grzesznego cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-medium-font-size\" id=\"a4\"><strong>Uformowani do mi\u0142o\u015bci i relacji z Mi\u0142o\u015bci\u0105<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">To kolejny element personalizmu chrze\u015bcija\u0144skiego: relacja osoby do Ojca. B\u00f3g nie zbawia tej czy innej cywilizacji, tego czy innego pa\u0144stwa lub spo\u0142eczno\u015bci, ale zawsze zbawia tego konkretnego cz\u0142owieka, niezale\u017cnie kim ten jest. Nie zbiorowo\u015b\u0107 a jednostk\u0119. Dlaczego? Bo relacja z Bogiem to zawsze relacja duszy i konkretnego cz\u0142owieka, a nie grupy. Owszem: grupa ma si\u0142\u0119, zgromadzenie liturgiczne, wsp\u00f3lnota itd. &#8211; to wsp\u00f3lna droga, to wzajemne wspieranie si\u0119, ale na S\u0105dzie Ostatecznym to nie grupa duszpasterska lub oazowa, do kt\u00f3rej mo\u017ce nale\u017ca\u0142em, ale to chyba ja &#8211; indywidualnie bez t\u0142umu obok siebie &#8211; stan\u0119 przed Panem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">We wspomnianym ,,Chrze\u015bcija\u0144stwie po prostu\u201d Lewis zwraca uwag\u0119, \u017ce je\u015bli chrze\u015bcija\u0144stwo ma racj\u0119 to dusza ludzka trwa d\u0142u\u017cej ni\u017c cho\u0107by cywilizacja czy pa\u0144stwo, a nawet nar\u00f3d, bo dusza ludzka jest wieczna. Wykreowany przez Lewisa Kr\u0119tacz &#8211; narrator moralizatorskiej ksi\u0105\u017cki Lewisa w formie epistolarnej ,,Listy starego diab\u0142a do m\u0142odego\u201d, w kt\u00f3rej przekazuje swemu krewnemu tajniki kuszenia cz\u0142owieka (Lewis tu stosuje zabieg odwr\u00f3conej moralno\u015bci, tzn. to co warto pot\u0119pi\u0107 narrator ksi\u0105\u017cki pochwala, a to co czytelnik powinien przyj\u0105\u0107 jako moralnie dobre &#8211; Kr\u0119tacz pot\u0119pia) w dodatkowym tek\u015bcie-eseju pt. ,,Kr\u0119tacz wznosi toast\u201d powraca do tego w\u0105tku, opowie\u015b\u0107 jest podsumowaniem tej idei o wy\u017cszo\u015bci cz\u0142owieka ponad zbiorowo\u015bciami w kontek\u015bcie relacji duszy do Boga, a wi\u0119c cz\u0142owieka do swego Stw\u00f3rcy. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">W ,,diabelskiej\u201d korespondencji Kr\u0119tacz opisywa\u0142 r\u00f3\u017cne taktyki kuszenia cz\u0142owieka. Ten dodatkowy tekst, napisany po latach, przywo\u0142uj\u0105cy ponownie Kr\u0119tacza (diabelski narrator do list\u00f3w z poprzedniej ksi\u0105\u017cki dodaje kolejne metody, jak np. redefiniowanie poj\u0119\u0107 i zak\u0142amywanie ich albo naucza, \u017ce \u0142atwiej zwodzi\u0107 osob\u0119, kt\u00f3ra uwa\u017ca siebie za ma\u0142ego grzesznika ni\u017c t\u0119, kt\u00f3ra jest przekonana o swej s\u0142abo\u015bci) jest podsumowaniem epistolarnej powie\u015bci. Szatan kusi cz\u0142owieka, bo najwa\u017cniejsze jest zniszczenie pojedynczej osoby, tylko pojedynczy cz\u0142owiek i jego dusza mog\u0105 by\u0107 zbawione. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Nawet cywilizacje, jak Lewis pisa\u0142 w ,,Problemie cierpienia\u201d: ,,upadaj\u0105, a nawet je\u015bli s\u0105 trwa\u0142e, same z siebie staj\u0105 si\u0119 przyczyn\u0105 szczeg\u00f3lnych cierpie\u0144 \u2013 tych ostatnich jest zapewne wi\u0119cej ni\u017c ulg, jakie cywilizacje przynosz\u0105 zwyk\u0142emu cierpieniu ludzkiej kondycji. To, \u017ce taki jest charakter naszej cywilizacji, nie podlega dyskusji; jest te\u017c wi\u0119cej ni\u017c pewne, \u017ce przeminie ona tak samo, jak wszystkie jej poprzedniczki. A nawet gdyby tak si\u0119 nie sta\u0142o \u2013 c\u00f3\u017c z tego? Rasa ludzka skazana jest na zag\u0142ad\u0119, podobnie jak ka\u017cda rasa, kt\u00f3ra kiedykolwiek pojawi\u0142a lub pojawi si\u0119 w jakiejkolwiek cz\u0119\u015bci wszech\u015bwiata (&#8230;)\u201d (C.S. Lewis &#8211; ,,Problem cierpienia\u201d, wyd. Esprit, Krak\u00f3w, str. 10-11).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">To tylko kilka miejsc, w kt\u00f3rych C.S. Lewis odwo\u0142uje si\u0119 do idei humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego, bo w ,,Cudach\u201d odwo\u0142a si\u0119 do Wcielenia, w ,,Rozwa\u017caniach o Psalmach\u201d zmierzy si\u0119 z ksi\u0119g\u0105 Biblii, w kt\u00f3rej przecie\u017c cz\u0142owiek pierwszoosobowo buduje relacj\u0119 z Jahwe, a cytowany ,,Problem cierpienia\u201d otrze si\u0119 o co\u015b, co w ,,Odrzuconym obrazie. Wprowadzeniu do literatury \u015bredniowiecznej i renesansowej\u201d &#8211; najbardziej chyba hermetycznej a jednak pozostaj\u0105cej wci\u0105\u017c w ,,mainstreamie\u201d ksi\u0105\u017cce Lewisa, bo zwi\u0105zanej z jego prac\u0105 naukow\u0105 uzna\u0107 mo\u017cna za model, wg kt\u00f3rego \u017cyli \u015bredniowieczni (to oni pierwsi, nie p\u00f3\u017aniejsi pasjonaci encyklopedyzmu, chcieli uporz\u0105dkowa\u0107 \u015bwiat), jest tam miejsce i na natur\u0119, na cz\u0142owieka, byty niebieskie a nad ca\u0142ym stworzeniem i Wszech\u015bwiatem sta\u0142 B\u00f3g. To Jego mi\u0142o\u015b\u0107 do cz\u0142owieka &#8211; ,,Caritas\u201d stoi te\u017c najwy\u017cej w hierarchii tego uczucia (tu C.S. Lewis poleca swoje,,Cztery mi\u0142o\u015bci\u201d, w kt\u00f3rych o tym wi\u0119cej).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-medium-font-size\" id=\"a5\"><strong>\u017by\u0107 w cywilizacji Wiecznej<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Tych kilka najwa\u017cniejszych idei humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego mo\u017cna znale\u017a\u0107 u C.S. Lewisa, tak wi\u0119c najpierw spojrze\u0107 nale\u017cy na Wcielenie Jezusa jako punkt odniesienia do historii \u015bwiata, cenno\u015b\u0107 cz\u0142owieka jako dzie\u0142a ale i obrazu Bo\u017cego, godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, jego indywidualn\u0105 relacj\u0119 z Bogiem, wa\u017cno\u015b\u0107 tej relacji ponad byty takie jak pa\u0144stwa a nawet cywilizacje. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">C.S. Lewis nie by\u0142 filozofem ani teologiem, by\u0142 za to pisarzem, literaturoznawc\u0105 i publicyst\u0105 (dlatego uwa\u017cam, \u017ce i w ksi\u0105\u017cce &#8220;Cuda&#8221; o tym, czym te Bo\u017ce ingerencje w natur\u0119 i \u015bwiat s\u0105, i w trylogii science fiction w naszym kraju zbiorczo wydanej jako &#8220;Trylogia Kosmiczna&#8221; i w cyklu fantasy &#8220;Opowie\u015bci z Narnii&#8221; jest tym samym i tak samo teologiem i filozofem), nawr\u00f3cony na chrze\u015bcija\u0144stwo sta\u0142 si\u0119 jego apologet\u0105, w tym celu ca\u0142y sw\u00f3j filozoficzny talent oraz zg\u0142\u0119bianie teologii w\u0142o\u017cy\u0142 w misj\u0119 szerzenia wiary w Chrystusa, czy to w powie\u015bciach, czy felietonach lub esejach, czy badaniach nad literatur\u0105. Nie planowa\u0142 bycia reprezentantem humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego, cho\u0107 by\u0142 pod jego wp\u0142ywem, przekazywa\u0142 jego idee (nazwisko J. Maritain\u2019a pojawia si\u0119 zreszt\u0105 w ,,Listach starego diab\u0142a do m\u0142odego\u201d).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Personalizm chrze\u015bcija\u0144ski, opr\u00f3cz zwr\u00f3cenia uwagi na cz\u0142owieka w kontek\u015bcie jego natury oraz w relacji do Boga, jest te\u017c g\u0142osem w dyskusji o pa\u0144stwie, o roli \u015bwieckich w \u015bwiecie czy w\u0119ziej: pa\u0144stwie, kt\u00f3rego obywatele b\u0119d\u0105 wciela\u0107 w \u017cycie idee swego Mistrza, gdzie ludzie b\u0119d\u0105 kierowa\u0107 si\u0119 moralno\u015bci\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, gdzie b\u0119d\u0105 wg s\u0142\u00f3w Paw\u0142a Aposto\u0142a jednym cia\u0142em. Droga tego nurtu by\u0142a d\u0142uga i burzliwa szczeg\u00f3lnie w XX wieku, stopniowo jednak rozmy\u0142a si\u0119 w bie\u017c\u0105cym dyskursie. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">A szkoda, bo by\u0142a (i jest!) drog\u0105 spajaj\u0105c\u0105 \u015bwieckich i duchownych, jest odpowiedzi\u0105 na post\u0119puj\u0105c\u0105 w Europie laicko\u015b\u0107. \u015awieccy chrze\u015bcijanie, \u017cyj\u0105c w \u015bwiecie mog\u0105 nie\u015b\u0107 na swych barkach i ustach nauki Chrystusa, ju\u017c tylko podejmuj\u0105c decyzje i kieruj\u0105c si\u0119 w pracy, szkole, w przestrzeni publicznej naukami Mistrza by budowa\u0107 cywilizacj\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, dawa\u0107 przyk\u0142ad, ewangelizowa\u0107 ale i zabiega\u0107 o Kr\u00f3lestwo Bo\u017ce dla siebie i wsp\u00f3\u0142braci. Idee personalizmu chrze\u015bcija\u0144skiego pojawiaj\u0105 si\u0119 u papie\u017cy (a za spraw\u0105 b\u0119d\u0105cego pod wp\u0142ywem tego rodzaju personalizmu Karola Wojty\u0142y rzecz\u0105 naturaln\u0105 sta\u0142o si\u0119, \u017ce idee te pojawia\u0142y si\u0119 w pismach Jana Paw\u0142a II).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">U papie\u017ca Franciszka w &#8220;Gaudete et exsultate&#8221; mo\u017cna znale\u017a\u0107 s\u0142owa o tym, \u017ce codzienno\u015b\u0107 czasem jest \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105. Papie\u017c przywo\u0142uje tu \u015bwi\u0119tych, bo jak chyba wszystko w naszym \u017cyciu, jak ka\u017cde s\u0142owo czy uczynek, kt\u00f3re s\u0105 intencjonalne (ju\u017c niemowl\u0119ta p\u0142acz\u0105, gdy czego\u015b potrzebuj\u0105 lub chc\u0105 co\u015b zakomunikowa\u0107), jak ka\u017cda koncepcja czy idea filozoficzna, jak ka\u017cdy traktat lub plan budowy (lub nawet manifestowanie braku sensu, kt\u00f3ra sama nadaje sens) &#8211; musi mie\u0107 cel. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Tak i za\u0142o\u017cenia personalizmu maj\u0105 sw\u00f3j cel: uczyni\u0107 \u015bwiat lepszym, wyeliminowa\u0107 z niego z\u0142o wykonuj\u0105c za\u0142o\u017cenia chrze\u015bcija\u0144stwa. To nie tylko nurt czy pr\u0105d &#8211; modny lub popularny (cho\u0107 nie wyobra\u017cam sobie w XX lub XXI wieku \u015bwiata, kt\u00f3ry traktuje chrze\u015bcija\u0144stwo jako modne, cool i nie s\u0105 to moje teorie spiskowe ale jakie\u015b, mo\u017ce mylne, odczucie rzeczywisto\u015bci wok\u00f3\u0142), ale spos\u00f3b \u017cycia oparty o pog\u0142\u0119bienie relacji z Bogiem &#8211; relacji indywidualnej, bior\u0105c pod uwag\u0119 \u017ce B\u00f3g nie zbawia ca\u0142ych narod\u00f3w albo cywilizacji ale zawsze konkretnego cz\u0142owieka, kt\u00f3rego imi\u0119 zna. To te\u017c dla cz\u0142owieka pog\u0142\u0119bienie i trwanie w wi\u0119zi z Bogiem a wi\u0119c zjednoczenia z Nim. A zjednoczenie z Nim to \u015bwi\u0119to\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Mo\u017cnaby, id\u0105c za papie\u017cem Franciszkiem, powiedzie\u0107, \u017ce jeden t\u0119 drog\u0119 znajdzie w opiece nad potrzebuj\u0105cymi a drugi w personalizmie chrze\u015bcija\u0144skim. Tylko \u017ce to droga zgodna z chrze\u015bcija\u0144stwem, droga maj\u0105ca uczyni\u0107 \u015bwiat lepszym bo &#8220;po Bo\u017cemu&#8221;, a wi\u0119c mo\u017ce to droga g\u0142\u00f3wnie \u015bwieckich i dla \u015bwieckich, kt\u00f3rzy w ka\u017cdej sferze \u015bwiata swoj\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 (lub d\u0105\u017cenie do niej) wyci\u0105gn\u0105 jak ewangeliczne \u015bwiat\u0142o zamiast je ukrywa\u0107. Prawdziwe p\u00f3j\u015bcie za Chrystusem to zawsze czynienie dobra, a wi\u0119c to w konsekwencji i tak uczyni \u015bwiat lepszym.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-medium-font-size\" id=\"a6\"><strong>Ko\u015bci\u00f3\u0142, pa\u0144stwo, mn\u00f3stwo pyta\u0144<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski to jedna z idei, to te\u017c jeden z nurt\u00f3w, z jednej strony zapomniany a z drugiej pojawia si\u0119, jak wspomnia\u0142em, cho\u0107by u papie\u017ca Franciszka. Mo\u017ce dlatego, \u017ce opiera si\u0119 na naukach chrze\u015bcija\u0144stwa. Id\u0105c od tych podstawowych kwestii, kt\u00f3re pokaza\u0142em przy okazji tw\u00f3rczo\u015bci C.S. Lewisa, mo\u017cna zada\u0107 sobie i doda\u0107 do niego kolejne punkty dotycz\u0105ce cho\u0107by zaanga\u017cowania i doprecyzowania roli \u015bwieckich, kt\u00f3rzy \u017cyliby wg wyznawanych zasad: tamten polityk chrze\u015bcijanin by nie k\u0142ama\u0142 tylko m\u00f3wi\u0142 prawd\u0119 i tak \u017cy\u0142 i pracowa\u0142, a urz\u0119dnik by wykazywa\u0142 mi\u0142osierdzie i empati\u0119, sprzedawca oraz budowniczy uczciwie kalkulowa\u0142 koszty. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Powraca organicyzm i to, \u017ce jeste\u015bmy jednym cia\u0142em i zwalczamy b\u00f3l jednego cz\u0142onka by nie cierpia\u0142a ca\u0142o\u015b\u0107; jeste\u015bmy \u015bwi\u0105tyni\u0105 Ducha. Kolejna kwestia to relacja do i z Bogiem. Ona jest zawsze indywidualna, cho\u0107 prowadzimy wsp\u00f3lnotowe modlitwy, cho\u0107 parafie s\u0105 naszym o\u015brodkiem \u017cycia i kultu, ale i one potrafi\u0105 by\u0107 niedoskona\u0142e bo z\u0142o\u017cone z ludzi (nad w\u0142asn\u0105 dusz\u0105 mam kontrol\u0119, nad wsp\u00f3lnot\u0105 nie zawsze &#8211; mog\u0119 kogo\u015b upomnie\u0107 lub poprosi\u0107 o zmian\u0119 ale nie zmusz\u0119 go, siebie samego za\u015b mog\u0119 zmusi\u0107 do zmiany; Ez 33, 7-9). Dla Pana Boga ca\u0142y \u015bwiat i historia s\u0105 wa\u017cne, ale ani pa\u0144stwo, ani nar\u00f3d, ani cywilizacja nie s\u0105 tak istotne jak pojedynczy cz\u0142owiek i relacja z nim, nie z pa\u0144stwem, narodem, a nawet cywilizacj\u0105. Jak to pogodzi\u0107 z objawieniami prywatnymi i proroctwami, \u017ce ten nar\u00f3d jest szczeg\u00f3lnie umi\u0142owany a ten ocaleje? Nie wiem. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Wiem jednak, \u017ce B\u00f3g wybra\u0142 kiedy\u015b s\u0142ug\u0119 Izraela, bo musia\u0142 si\u0119 zacz\u0105\u0107 Jego odwieczny plan, Izrael by\u0142 s\u0142aby ale by\u0142 narz\u0119dziem objawienia i przymierza Jahwe z cz\u0142owiekiem. Ale potem ju\u017c nie by\u0142o Greka czy \u017byda, tak jak jest w Polsce jeden powszechny Ko\u015bci\u00f3\u0142, nie toru\u0144ski lub krakowski, ale jeden. I ten sam, co ten w doczesno\u015bci i wieczno\u015bci. Wsp\u00f3lnota daje formacj\u0119, rozmaite formacje. A Ewangelia m\u00f3wi \u017ce &#8220;gdzie dwaj albo trzej&#8221; s\u0105 zgromadzeni w Jego imieniu tam On jest po\u015br\u00f3d nich.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Ka\u017cdy chrze\u015bcijanin, ka\u017cdy cz\u0142owiek &#8220;dobrej woli&#8221; jest powo\u0142any do uczestniczenia w dziele Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego tak\u017ce tu na ziemi, niezale\u017cnie od tego, czy wierzy w idee humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego czy nie, poniek\u0105d wi\u0119c tworzy &#8220;chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 cywilizacj\u0119&#8221;. Ale m\u00f3wi\u0105c o cywilizacji, trudno nie wspomnie\u0107 o niedawnej publikacji Chantal Delsol. Wskazuje ona na koniec &#8220;cywilizacji chrze\u015bcija\u0144skiej&#8221;, kt\u00f3ry nie tylko chyba wieszczy, ale chyba zauwa\u017ca i ju\u017c obserwuje (s\u0142usznie? nies\u0142usznie?) w &#8220;Ko\u0144cu \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego&#8221; (Krak\u00f3w 2023). <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\">Czasy s\u0105 jakie s\u0105, na pewno jednak trzeba zakasa\u0107 r\u0119kawy i dzia\u0142a\u0107, mo\u017ce humanizm chrze\u015bcija\u0144ski jest tu odpowiedzi\u0105? Bo cho\u0107 \u015bwiat nie jest w stanie tego indywidualnego, personalistycznego paktu\/przymierza przerwa\u0107, jakie zawiera B\u00f3g z cz\u0142owiekiem, to jednak &#8220;przemija posta\u0107 tego \u015bwiata&#8221;. Jak pisze Chantal nawet ekologia, cho\u0107 potrzebna, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 religi\u0105 gdy b\u0119dzie si\u0119 j\u0105 &#8220;wyznawa\u0142o&#8221;, gdy b\u0119dzie si\u0119 do niej dodawa\u0142o kategorie zarezerwowane dla &#8220;wyznawc\u00f3w&#8221; (u pisarki ten temat jest g\u0142\u0119bszy, pokazuj\u0119 tu wy\u0142\u0105cznie pewn\u0105 pobie\u017cno\u015b\u0107) podobnie chyba jest z humanizmem chrze\u015bcija\u0144skim &#8211; nie zast\u0119puje on chrze\u015bcija\u0144stwa, ten personalizm to tylko jedna z dr\u00f3g jak post\u0119powa\u0107 b\u0119d\u0105c ju\u017c wewn\u0105trz chrze\u015bcija\u0144stwa. To nie jest religia, ale wskaz\u00f3wka, to te\u017c jest pewna wra\u017cliwo\u015b\u0107 wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"a7\">Czym jest personalizm chrze\u015bcija\u0144ski? 5 cech humanizmu chrze\u015bcija\u0144skiego<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li class=\"has-medium-font-size\">Osobowe spojrzenie na cz\u0142owieka, z jego godno\u015bci\u0105<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-medium-font-size\">Mowa o cz\u0142owieku w kontek\u015bcie jego indywidualnej i osobowej relacji z Bogiem.<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-medium-font-size\">Indywidualno\u015b\u0107 cz\u0142owieka stoi ponad ziemskie cywilizacje, bo zbawienia dost\u0119puje konkretny cz\u0142owiek, nie pa\u0144stwo czy wsp\u00f3lnota<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-medium-font-size\">Jeste\u015bmy jednym cia\u0142em wraz z Chrystusem, powinni\u015bmy wspiera\u0107 si\u0119 jako ludzie, wyr\u00f3wnywa\u0107 r\u00f3\u017cnice, pomaga\u0107 sobie<\/li>\n\n\n\n<li class=\"has-medium-font-size\">Cz\u0142owiek jest ,,\u015bwi\u0105tyni\u0105&#8221; Ducha \u015awi\u0119tego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-medium-font-size\">FAQ<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"schema-faq wp-block-yoast-faq-block\"><div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1772819729287\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czy C.S.Lewis reprezentowa\u0142 humanizm chrze\u015bcija\u0144ski.<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Oczywi\u015bcie, \u017ce tak.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1772819762988\"><strong class=\"schema-faq-question\">Jacy jeszcze inni pisarze to czynili?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">J.Maritain, J. Tischner, J.R.R. Tolkien, G. Greene, Jan Pawe\u0142 II i wielu innych<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1772819800804\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czy ten nurt jeszcze istnieje?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">By\u0142 popularny w XX wieku, ale jeszcze istnieje, cho\u0107 ju\u017c nie jest tak popularny jak niegdy\u015b<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1772819864346\"><strong class=\"schema-faq-question\">Kiedy ten nurt si\u0119 zacz\u0105\u0142?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">By\u0142 obecny w \u015bredniowieczu, nauki uczni\u00f3w Chrystusa by\u0142y jednak ju\u017c w pierwszych wiekach. Punkt kulminacyjny to tzw. ,,z\u0142oty wiek&#8221; czyli wiek XIII.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1772819928644\"><strong class=\"schema-faq-question\">W jakich ksi\u0105\u017ckach C.S. Lewisa znajd\u0119 odniesienia do tego nurtu?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">W felietonach, ale i w ,,Problemie cierpienia&#8221;, ,,Chrze\u015bcija\u0144stwie po prostu&#8221;, ,,Cudach&#8221;, w powie\u015bciach z cyklu ,,Trylogia kosmiczna&#8221; czy te\u017c w ,,Listach starego diab\u0142a do m\u0142odego&#8221; lub cyklu narnijskim.<\/p> <\/div> <\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-medium-font-size\" id=\"a8\"><strong>Wpisy o J.R.R. Tolkienie:<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<details class=\"wp-block-details is-layout-flow wp-block-details-is-layout-flow\"><summary><\/summary>\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/details>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2013\/09\/21\/76-urodziny-pewnego-jegomoscia\/\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2013\/09\/21\/76-urodziny-pewnego-jegomoscia\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Historia napisania &#8220;Hobbita&#8221;<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2023\/05\/01\/pierscien-to-bomba-a-swiat-to-fikcja\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Tolkien &#8211; tw\u00f3rca opowie\u015bci fikcyjnych?<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2013\/09\/02\/tolkien-byl-nie-tylko-pisarzem-co-zostawil-po-sobie-autor-wladcy-pierscieni\/\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2013\/09\/02\/tolkien-byl-nie-tylko-pisarzem-co-zostawil-po-sobie-autor-wladcy-pierscieni\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">J.R.R. Tolkien by\u0142 nie tylko pisarzem. Co jeszcze po sobie zostawi\u0142?<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/08\/27\/1275\/\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2022\/08\/27\/1275\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">5 inspiracji Tolkiena<\/a>.  <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center has-medium-font-size\" id=\"a9\"><strong>&#8212;- Przypisy &#8212;<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><a href=\"#sdfootnote1anc\" id=\"sdfootnote1sym\">1<\/a> J.R.R. Tolkien &#8211; ,,Listy\u201d, wyd. Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2010, str. 554<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><a href=\"#sdfootnote2anc\" id=\"sdfootnote2sym\">2<\/a> Tam\u017ce, str. 555<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">fotografia na licencji CC0 www.pexels.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mam w swoim \u017cyciu trzech najwa\u017cniejszych pisarzy: C.S. Lewisa, J.R.R. Tolkiena i G. Greene&#8217;a. Poznawa\u0142em ich chyba w tej w\u0142a\u015bnie kolejno\u015bci. Zawdzi\u0119czam im spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2006,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11,19,21],"tags":[49,80,251,252,102,117,254,126,253,171,191,202,213],"class_list":["post-2004","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinie-i-komentarze","category-spoleczenstwo","category-sztuka-i-popkultura","tag-c-s-lewis","tag-esej-2","tag-humanizm","tag-humanizm-chrzescijanski","tag-j-r-r-tolkien","tag-kultura","tag-lewis","tag-literatura","tag-personalizm-chrzescijanski","tag-religia","tag-sztuka","tag-tolkien","tag-wiara"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Humanizm C.S. Lewisa to humanizm chrze\u015bcija\u0144ski. Lecz czym jest ten ruch? Kilka s\u0142\u00f3w o tym personalizmie.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Humanizm C.S. Lewisa to humanizm chrze\u015bcija\u0144ski. Lecz czym jest ten ruch? Kilka s\u0142\u00f3w o tym personalizmie.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/pozalogika\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"facebook.com\/pozalogika\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-11-22T15:38:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-07T23:17:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"666\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Dariusz Oko\u0144\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Dariusz Oko\u0144\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"28 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/\"},\"author\":{\"name\":\"Dariusz Oko\u0144\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/person\/b8d33dd73be10080f4f8319e9733bed1\"},\"headline\":\"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa\",\"datePublished\":\"2024-11-22T15:38:31+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-07T23:17:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/\"},\"wordCount\":5685,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg\",\"keywords\":[\"C.S.Lewis\",\"esej\",\"Humanizm\",\"Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski\",\"J.R.R.Tolkien\",\"kultura\",\"Lewis\",\"literatura\",\"Personalizm chrze\u015bcija\u0144ski\",\"Religia\",\"sztuka\",\"Tolkien\",\"Wiara\"],\"articleSection\":[\"Opinie i komentarze\",\"Spo\u0142ecze\u0144stwo\",\"Sztuka i popkultura\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#respond\"]}]},{\"@type\":[\"WebPage\",\"FAQPage\"],\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/\",\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/\",\"name\":\"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg\",\"datePublished\":\"2024-11-22T15:38:31+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-07T23:17:48+00:00\",\"description\":\"Humanizm C.S. Lewisa to humanizm chrze\u015bcija\u0144ski. Lecz czym jest ten ruch? Kilka s\u0142\u00f3w o tym personalizmie.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#breadcrumb\"},\"mainEntity\":[{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819729287\"},{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819762988\"},{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819800804\"},{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819864346\"},{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819928644\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg\",\"width\":1000,\"height\":666,\"caption\":\"Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/\",\"name\":\"Poza Logik\u0105\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization\",\"name\":\"Poza Logik\u0105. Chrze\u015bcija\u0144ski coaching i wiara\",\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/img_1_1742766565195.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/img_1_1742766565195.jpg\",\"width\":1070,\"height\":1070,\"caption\":\"Poza Logik\u0105. Chrze\u015bcija\u0144ski coaching i wiara\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/pozalogika\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/person\/b8d33dd73be10080f4f8319e9733bed1\",\"name\":\"Dariusz Oko\u0144\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33edefc54f8320a9493600e3afc4b35fc0cafa03b2709262ba52bc75541ad90c?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33edefc54f8320a9493600e3afc4b35fc0cafa03b2709262ba52bc75541ad90c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33edefc54f8320a9493600e3afc4b35fc0cafa03b2709262ba52bc75541ad90c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Dariusz Oko\u0144\"},\"description\":\"Z wykszta\u0142cenia dziennikarz i trener rozwoju osobistego, w wolnych chwilach pasjonat literatury, biegania, fotografii i samorozwoju. Wierzy w rol\u0119 \u015bwieckich w Ko\u015bciele a tak\u017ce wierzy w holistyczne podej\u015bcie do cz\u0142owieka, to dlatego uczestniczy\u0142 w kursach z zakresu dietetyki oraz treningu personalnego. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna to nie wszystko, \u0142\u0105czy j\u0105 wi\u0119c z zainteresowaniem psychologi\u0105 oraz teologi\u0105 katolick\u0105.\",\"sameAs\":[\"http:\/\/pozalogika.pl\",\"facebook.com\/pozalogika\",\"Instagram.com\/pozalogika\"],\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/author\/darekp\/\"},{\"@type\":\"Question\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819729287\",\"position\":1,\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819729287\",\"name\":\"Czy C.S.Lewis reprezentowa\u0142 humanizm chrze\u015bcija\u0144ski.\",\"answerCount\":1,\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Oczywi\u015bcie, \u017ce tak.\",\"inLanguage\":\"pl-PL\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Question\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819762988\",\"position\":2,\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819762988\",\"name\":\"Jacy jeszcze inni pisarze to czynili?\",\"answerCount\":1,\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"J.Maritain, J. Tischner, J.R.R. Tolkien, G. Greene, Jan Pawe\u0142 II i wielu innych\",\"inLanguage\":\"pl-PL\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Question\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819800804\",\"position\":3,\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819800804\",\"name\":\"Czy ten nurt jeszcze istnieje?\",\"answerCount\":1,\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"By\u0142 popularny w XX wieku, ale jeszcze istnieje, cho\u0107 ju\u017c nie jest tak popularny jak niegdy\u015b\",\"inLanguage\":\"pl-PL\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Question\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819864346\",\"position\":4,\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819864346\",\"name\":\"Kiedy ten nurt si\u0119 zacz\u0105\u0142?\",\"answerCount\":1,\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"By\u0142 obecny w \u015bredniowieczu, nauki uczni\u00f3w Chrystusa by\u0142y jednak ju\u017c w pierwszych wiekach. Punkt kulminacyjny to tzw. ,,z\u0142oty wiek\\\" czyli wiek XIII.\",\"inLanguage\":\"pl-PL\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Question\",\"@id\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819928644\",\"position\":5,\"url\":\"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819928644\",\"name\":\"W jakich ksi\u0105\u017ckach C.S. Lewisa znajd\u0119 odniesienia do tego nurtu?\",\"answerCount\":1,\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"W felietonach, ale i w ,,Problemie cierpienia\\\", ,,Chrze\u015bcija\u0144stwie po prostu\\\", ,,Cudach\\\", w powie\u015bciach z cyklu ,,Trylogia kosmiczna\\\" czy te\u017c w ,,Listach starego diab\u0142a do m\u0142odego\\\" lub cyklu narnijskim.\",\"inLanguage\":\"pl-PL\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em","description":"Humanizm C.S. Lewisa to humanizm chrze\u015bcija\u0144ski. Lecz czym jest ten ruch? Kilka s\u0142\u00f3w o tym personalizmie.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em","og_description":"Humanizm C.S. Lewisa to humanizm chrze\u015bcija\u0144ski. Lecz czym jest ten ruch? Kilka s\u0142\u00f3w o tym personalizmie.","og_url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/","og_site_name":"Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/pozalogika","article_author":"facebook.com\/pozalogika","article_published_time":"2024-11-22T15:38:31+00:00","article_modified_time":"2026-04-07T23:17:48+00:00","og_image":[{"width":1000,"height":666,"url":"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Dariusz Oko\u0144","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Dariusz Oko\u0144","Szacowany czas czytania":"28 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/"},"author":{"name":"Dariusz Oko\u0144","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/person\/b8d33dd73be10080f4f8319e9733bed1"},"headline":"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa","datePublished":"2024-11-22T15:38:31+00:00","dateModified":"2026-04-07T23:17:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/"},"wordCount":5685,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg","keywords":["C.S.Lewis","esej","Humanizm","Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski","J.R.R.Tolkien","kultura","Lewis","literatura","Personalizm chrze\u015bcija\u0144ski","Religia","sztuka","Tolkien","Wiara"],"articleSection":["Opinie i komentarze","Spo\u0142ecze\u0144stwo","Sztuka i popkultura"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#respond"]}]},{"@type":["WebPage","FAQPage"],"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/","url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/","name":"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa - Poza Logik\u0105 - wiara i samorozw\u00f3j z dusz\u0105 i cia\u0142em","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg","datePublished":"2024-11-22T15:38:31+00:00","dateModified":"2026-04-07T23:17:48+00:00","description":"Humanizm C.S. Lewisa to humanizm chrze\u015bcija\u0144ski. Lecz czym jest ten ruch? Kilka s\u0142\u00f3w o tym personalizmie.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#breadcrumb"},"mainEntity":[{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819729287"},{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819762988"},{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819800804"},{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819864346"},{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819928644"}],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#primaryimage","url":"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg","contentUrl":"https:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/pexels-photo-976866.jpeg.jpg","width":1000,"height":666,"caption":"Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/pozalogika.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Z\u0142ota idea, zapomniana idea? Humanizm chrze\u015bcija\u0144ski (nie tylko) C.S. Lewisa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#website","url":"https:\/\/pozalogika.pl\/","name":"Poza Logik\u0105","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/pozalogika.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#organization","name":"Poza Logik\u0105. Chrze\u015bcija\u0144ski coaching i wiara","url":"https:\/\/pozalogika.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/img_1_1742766565195.jpg","contentUrl":"http:\/\/pozalogika.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/img_1_1742766565195.jpg","width":1070,"height":1070,"caption":"Poza Logik\u0105. Chrze\u015bcija\u0144ski coaching i wiara"},"image":{"@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/pozalogika"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/#\/schema\/person\/b8d33dd73be10080f4f8319e9733bed1","name":"Dariusz Oko\u0144","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33edefc54f8320a9493600e3afc4b35fc0cafa03b2709262ba52bc75541ad90c?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33edefc54f8320a9493600e3afc4b35fc0cafa03b2709262ba52bc75541ad90c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/33edefc54f8320a9493600e3afc4b35fc0cafa03b2709262ba52bc75541ad90c?s=96&d=mm&r=g","caption":"Dariusz Oko\u0144"},"description":"Z wykszta\u0142cenia dziennikarz i trener rozwoju osobistego, w wolnych chwilach pasjonat literatury, biegania, fotografii i samorozwoju. Wierzy w rol\u0119 \u015bwieckich w Ko\u015bciele a tak\u017ce wierzy w holistyczne podej\u015bcie do cz\u0142owieka, to dlatego uczestniczy\u0142 w kursach z zakresu dietetyki oraz treningu personalnego. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna to nie wszystko, \u0142\u0105czy j\u0105 wi\u0119c z zainteresowaniem psychologi\u0105 oraz teologi\u0105 katolick\u0105.","sameAs":["http:\/\/pozalogika.pl","facebook.com\/pozalogika","Instagram.com\/pozalogika"],"url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/author\/darekp\/"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819729287","position":1,"url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819729287","name":"Czy C.S.Lewis reprezentowa\u0142 humanizm chrze\u015bcija\u0144ski.","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Oczywi\u015bcie, \u017ce tak.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819762988","position":2,"url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819762988","name":"Jacy jeszcze inni pisarze to czynili?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"J.Maritain, J. Tischner, J.R.R. Tolkien, G. Greene, Jan Pawe\u0142 II i wielu innych","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819800804","position":3,"url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819800804","name":"Czy ten nurt jeszcze istnieje?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"By\u0142 popularny w XX wieku, ale jeszcze istnieje, cho\u0107 ju\u017c nie jest tak popularny jak niegdy\u015b","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819864346","position":4,"url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819864346","name":"Kiedy ten nurt si\u0119 zacz\u0105\u0142?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"By\u0142 obecny w \u015bredniowieczu, nauki uczni\u00f3w Chrystusa by\u0142y jednak ju\u017c w pierwszych wiekach. Punkt kulminacyjny to tzw. ,,z\u0142oty wiek\" czyli wiek XIII.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819928644","position":5,"url":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/2024\/11\/22\/zlota-idea-zapomniana-idea-humanizm-chrzescijanski-nie-tylko-c-s-lewisa\/#faq-question-1772819928644","name":"W jakich ksi\u0105\u017ckach C.S. Lewisa znajd\u0119 odniesienia do tego nurtu?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"W felietonach, ale i w ,,Problemie cierpienia\", ,,Chrze\u015bcija\u0144stwie po prostu\", ,,Cudach\", w powie\u015bciach z cyklu ,,Trylogia kosmiczna\" czy te\u017c w ,,Listach starego diab\u0142a do m\u0142odego\" lub cyklu narnijskim.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2004","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2004"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2004\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2684,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2004\/revisions\/2684"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2004"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2004"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pozalogika.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2004"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}