Bardzo często chcemy się zmienić lub nawrócić, ale nie wiemy jak. Chciałbym zaprezentować ci ciekawe narzędzie wykorzystywane w terapiach, tzw. „transteoretyczny model zmiany” zwany też ,,kołem zmian”. Pokażę ci, że można ten model wykorzystać też do nawrócenia. Chcę też wskazać ci 4 praktyczne wskazówki, jak efektywnie go użyć oraz przedstawię kilka najważniejszych pytań i odpowiedzi związanych z tym narzędziem.
SPIS TREŚCI
- ,,Koło zmian”
- Kolejne etapy zmiany
- Koło zmian a chrześcijanie
- Jak praktycznie zastosować ,,koło zmian” i nawrócić się? 4 wskazówki
- FAQ
,,Koło zmian”
Bardzo ciekawym narzędziem, które chciałbym zaproponować do zmiany nawyków, jest tzw. ,,koło zmian”, które funkcjonuje również jako „transteoretyczny model zmiany”. Funkcjonuje w bardzo wielu kontekstach i zyskał jakby ,,nowe życie”, ja zaś poznałem ten model w odniesieniu do zaburzeń odżywiania, ale wiem też, że występuje w różnych terapiach np. uzależnień (przy czym osobiście lubię ,,uzależnienie” odnosić nie tylko do używek, ale może i do mediów społecznościowych, agresji, toksycznych relacji, pornografii, zastrzyków dopaminy, czy innych rzeczy które wymagają zmiany; w jednym z tekstów pisałem o tych uzależnieniach). Ten model składa się z 6 etapów, choć w terapii uzależnień skraca się go do pięciu (o tym później). Gdy ,,koło zmian” analizowałem w kontekście psychodietetyki i zaburzeń odżywiania, przyszło mi do głowy, że można je zastosować też do nawrócenia.
Kolejne etapy zmiany
W tym modelu znajduje się 6 etapów, jak wspominałem: prekontemplacja, kontemplacja, przygotowanie, działanie, utrzymanie oraz nawrót.
Odnosząc ten model do nawrócenia, pierwszy etap może oznaczać stan, w którym człowiek może jeszcze nie zdaje sobie sprawy z tego, że potrzebuje zmiany. Jakieś może ma odczucia, że brakuje mu sensu, że czegoś potrzebuje, że istnieje jakiś niepokój sumienia i pustka wewnętrzna, może pojawia się też subtelny głos Boga czy natchnienie Ducha Świętego, może też impuls ze strony innych ludzi (i często zapominamy o tym, ale modlimy się o pomoc a ta przychodzi też przez ręce drugiego człowieka a nie jako jakaś nagła łuna na niebie, jak byśmy sobie to może wyobrażali).
Drugi etap to kontemplacja – ktoś zaczyna dostrzegać, że zmiana w jego życiu jest konieczna. Może jeszcze nie określa tego mianem „nawrócenia”, ale czuje, że coś w jej życiu wymaga poprawy. Nadal jednak może się wahać i nie być do końca przekonana.
Na trzecim etapie – przygotowania – pojawia się już konkretna decyzja, którą jest chęć zmiany. To czas poszukiwania sposobów, planowania działań i analizowania, jak ten proces przeprowadzić. To bardzo ważny czas – czas decyzji popartych zachowaniami, a więc już konkretami – już coś mamy spisane, już coś wiemy, może nawet podpiszemy to swoim nazwiskiem jako taki ,,kontrakt”. Potrzeba jednak motywacji, bo na tym etapie nadal istnieje ryzyko wycofania się. Jeśli to żadna tajemnica, to może znajdź sobie przyjaciela lub kogoś zaufanego, w obecności kogo taki ,,kontrakt” sporządzisz, podpiszesz i będziesz czuć zobowiązanie, aby to zrobić i działać, a nie porzucić po kilku dniach (ta osoba może cię motywować, może wspierać, albo w sytuacji kryzysu możesz do niej zadzwonić po wsparcie i podbudowanie).
Kolejny etap to działanie – czyli realne wprowadzanie zmian w życie.
Ideałem jest ich utrzymanie, czyli piąty etap, co wymaga dużego wysiłku. Można to porównać do momentu po spowiedzi, kiedy człowiek pragnie trwać w nowym, lepszym stanie na stałe.
Jednak bardzo często przychodzi ostatni etap – nawrót. Nie jest to obowiązkowy etap i właśnie bardzo dobrze by było, gdyby tego szóstego etapu nie było (dlatego w modelu terapii uzależnień ten schemat ma 5 części i kończy się utrzymaniem zmiany). Ten nawrót to niestety powrót, czasem gwałtowny a czasem stopniowy, do dawnych schematów. Ważne jest, by się nie poddać, lecz ponownie zacząć wysiłek prowadzący do zmian.
Ten model ma strukturę koła, co wbrew pozorom nie jest czymś negatywnym, bo każda kolejna próba może być bardziej świadoma, oparta na wcześniejszych doświadczeniach i podjęta z nową energią.
Koło zmian a chrześcijanie
Model, jak wspomniałem, wykorzystywany jest w terapiach. Ale chrześcijanie od wieków chyba jakoś podświadomie go stosowali do swego życia (a więc Duch Święty często jest większym wsparciem niż się tego spodziewamy, bo od początku chrześcijaństwa stosujemy wiele modeli i metod coachingowych oraz samorozwojowych, a dopiero w XX i XXI wieku je ,,odkrywamy” nazywając), wierzący tak opisywali proces nawrócenia, czuli że tak wygląda ten proces, a upadek nie jest końcem ale jest wpisany w pewien okrąg (co nie oznacza, że można płynnie przejść z ,,podtrzymania stanu” do ,,nawrotu”, ale że po prostu ludzka natura jest słaba i gdy się upadnie, to trzeba wstać i wrócić).
Impulsem do zmian jest Duch Święty, który może wysyła do naszej duszy i wnętrza sygnał o pustce, o chęci zmian, o jakiejś niezgodzie i trudzie w naszym życiu.
Model kończy się wspomnianym ,,nawrotem”. Jak wspomniałem: nie jest to pożądane, ale jednak model zakłada, że taki moment może nadejść. Model ma kształt koła, nie jest to więc moment końca ale okazja do nowego początku i ponownego dojścia do upragnionego ,,utrzymania zmiany”. Można wrócić na ,,start” ale ważna jest tu chęć oraz ,,szybka chęć” czyli aby nie czekać ale podjąć te zmiany. Możemy znaleźć się w punkcie pierwszym, ale ten nie jest jeszcze działaniem, a prawdziwa praca zaczyna się w punkcie 3 i 4. Ważne by pamiętać, że każda sekunda trwania w braku nawrócenia to sekunda bez Boga (choć On cały czas z nami jest).
Jak praktycznie zastosować ,,koło zmian” i nawrócić się? 4 wskazówki
1. Schemat
Jeśli w twoim życiu jest taki moment, który wymaga poprawy, polecam ci rozrysować sobie ten schemat i dopisać w nim konkretne i praktyczne działania, metody, środki osiągnięcia celu.
2. Możliwości
Weź pod uwagę swoje możliwości, środowisko życia i pracy, czas. Niech to będzie wymagający proces, w który na pewno musisz włożyć siły, chęci i energię, ale też niech będzie to racjonalne i zgodne z możliwościami, jakie posiadasz.
3. Konkretne działania
Wypisz hasła-działania, pamiętaj, że po drodze możesz kreślić i dopisywać nowe rzeczy (dobrze więc, aby nie było to w formie elektronicznej, ale w analogowej na kartce: wtedy wszelkie skreślenia po prostu widać). W tekście o planie na życie trochę pisałem o tej metodzie planowania i ,,burzy mózgu”.
4. Ktoś bliski – wsparcie w zmianach
Pomocna może być pomoc kogoś bliskiego, nawet przyjaciela, przed którym będziesz czuć zobowiązanie do wytrwania, który cię będzie motywował lub wspierał w chwilach kryzysu.
FAQ
Koło zmian składa się z 6 etapów, choć w terapii uzależnień stosuje się 5 etapów (pomija się szósty etap, czyli ,,nawrót” a kończy się na etapie 5: ,,utrzymanie zmiany”
Te nazwy to: prekontemplacja, kontemplacja, przygotowanie, działanie, utrzymanie oraz nawrót.
Ważny jest każdy etap, ale prawdziwa praca zaczyna się w etapie 3 i 4 (przygotowanie i działanie) oraz w 5, czyli ,,utrzymanie zmiany”.
,,Nawrót” to stan, w którym z jakiegoś powodu nie udało się utrzymać zmiany.
To nie koniec świata, model ma kształt koła, a więc po ,,nawrocie” złego nawyku, można zacząć od nowa. Pierwszy etap to jednak jeszcze nie konkretne działanie, to zaczyna się w punkcie 3 i 4.
Oczywiście. ,,kołowy model zmian” czy też ,,koło zmian” może nam służyć do opisania metod prowadzących do nawrócenia.
Photo by Majestic Lukas on Unsplash
Z wykształcenia dziennikarz i trener rozwoju osobistego, w wolnych chwilach pasjonat literatury, biegania, fotografii i samorozwoju. Wierzy w rolę świeckich w Kościele a także wierzy w holistyczne podejście do człowieka, to dlatego uczestniczył w kursach z zakresu dietetyki oraz treningu personalnego. Aktywność fizyczna to nie wszystko, łączy ją więc z zainteresowaniem psychologią oraz teologią katolicką.
Zobacz także:
Pasja do bycia w pełni. W. Jędrzejewski – “Płomień pasji” [recenzja]
Piłkarz reklamuje chipsy, a patriarcha wyłudzał błogosławieństwo. Chrześcijański mindset
Odpowiedzialność za grzech a odpowiedzialność za błogosławieństwo [cykl “Po Słowie”]
Dlaczego czujesz się gorszy? Media, presja sukcesu i 23 sposoby, by odzyskać siebie